Richting binnen de theologie die is geïnspireerd door het Tweede Vaticaans Concilie, waarin het accent werd gelegd op de kerk als ‘volk van God’ en als ‘sacrament van het heil’.
In Latijns-Amerika werd de bevrijdingstheologie tijdens de Tweede Latijns-Amerikaanse bisschoppenconferentie in Medellín (1968) geformuleerd als een openlijke keuze voor de armen. Het was noodzakelijk dat de kerk inging op de noden en behoeften van de moderne wereld. In navolging van de ‘vader van de bevrijdingstheologie’ G. Gutiérrez was de bevrijdingstheologie aanvankelijk sterk marxistisch georiënteerd (zie ook: marxisme). Uitgangspunt was de concrete vrijheidsstrijd van de Latijns-Amerikaanse volkeren die leden onder militaire regimes en sociaal-economische structuren. Mede daarom ondervond de bevrijdingstheologie veel weerstand van conservatieve theologen en van het Vaticaan, dat in twee officiële instructies (1984 en 1986) afstand nam van deze vorm van theologiebeoefening.
Desondanks kent de bevrijdingstheologie veel navolging, zowel in derdewereldlanden als in westerse landen. Het element van contextualiteit, indertijd door Gutiérrez aangereikt in zijn pleidooi voor ‘een kritische reflectie vanuit en over de historische praxis’, vormt daarbij een belangrijk uitgangspunt. Kerk en theologie dienen zich bewust te zijn van de historische en maatschappelijke context en deze te erkennen en te verwerken in theologische reflecties. Theologen uit Latijns-Amerika, Afrika en Azië zijn gericht op de bevrijdende dimensies van autochtone culturele en religieuze tradities. Zij willen zich ontworstelen aan de monopoliepositie van de westerse academische theologie en steunen en verrijken elkaar in het intercontinentale theologisch beraad dat in 1976 voor het eerst bijeenkwam.
In westerse landen is de bevrijdingstheologie mede een stimulans voor theologische reflectie op de positie van vrouwen en homoseksuelen.
Auteur
Vefie Poels [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen
J. Witvliet (red.), Bevrijdingstheologie in de Derde Wereld. Teksten uit Azië, Afrika en Latijns-Amerika (’s-Gravenhage 1990)
Raúl Fornet-Betancourt (ed.), Befreiungstheologie: kritischer Rückblick und Perspektiven für die Zukunft (Mainz 1997)
Michael Amaladoss, Life in freedom. Liberation theologies from Asia (Maryknoll 1997)
D. Tombs, Latin American liberation theology (Boston/Leiden 2002)
