Orgelmaker (Zaandam 1 mei 1910 - Santpoort-Zuid 30 november 2003)
Zijn vader, Hendrik Wicher Flentrop, was een Zaanse huisschilder die ’s zondags organist was in de Westzijderkerk. Rond 1900 werd de kerk gerestaureerd, ook het oude, uit 1712 daterende orgel. Maar eigenlijk wilde men – het vooruitgangsdenken vierde hoogtij, het vertrouwen in de techniek was groot – een nieuw orgel. Dus werd alleen de kast gerestaureerd en kwam een nieuw orgel in de kerk te staan. Het was de helft groter, maar de klank was matig, ‘Kon mijn vader,’ vertelde Dirk Flentrop in een interview, ‘met het oude, kleine orgel de gemeente gemakkelijk ondersteunen, met het nieuwe lukte dat niet.’ Piekeren leidde uiteindelijk tot het besluit de orgelbouw zelf ter hand te nemen.
Maar eerst was Flentrop senior een schilder die in zijn vrije tijd orgel- en pianoles gaf. Een tweede bijverdienste waren de provisies die hij ontving als hij bemiddelde bij de aankoop van een instrument door een leerling. De volgende stap was dat hij in zijn schilderswerkplaats een ruimte afschutte en de piano’s zelf ging verkopen. Aldus ontstond in 1903 pianohandel Flentrop. Er kwam al gauw een reparateur in dienst, vervolgens legde de firma zich ook toe op het herstellen van orgels waarbij het bewaren van de authenciteit uitgangspunt was. Het instrument werd niet aan de smaak van de tijd aangepast. In 1915 bouwde Flentrop zijn eerste nieuwe orgel.
Nadat zoon Dirk in de tweede klas van de hbs was blijven zitten, werd hij door zijn vader van school gehaald en bij een meubelmaker in de leer gedaan. Het maken van een orgel bestond immers voor een belangrijk deel uit houtbewerken. Albert Schweitzer, op rondreis door Europa om geld in te zamelen voor zijn ziekenhuis in Lambarene, overtuigde vader en zoon ervan te breken met fabrieksmatige orgelbouw. ‘Je verlaagt jezelf tot orgelmonteur,’ aldus Schweitzer, die ook musicoloog was en orgelconcerten gaf. De jonge Flentrop, zeventien jaar oud, nodigde hij uit op zijn logeeradres in Amsterdam en drukte hem op het hart dat fabrieksinstrumenten de doodsteek voor het orgelspel waren. ‘Dankzij Schweitzer, en niemand anders, ben ik de ambachtelijke voorloper geweest.’
Na zich in Duitsland en Denemarken verder in de orgelmakerij te hebben bekwaamd, ging Dirk voor zijn vader werken. Ambachtelijk bouwen zou Flentrops handelsmerk worden, waarmee de firma inging tegen de opkomst van het elektropneumatische orgel. De opdracht een orgel te bouwen voor de Parijse Wereldtentoonstelling van 1937 was een doorbraak. Twee jaar later werd het uit 1511 daterende orgel van de Alkmaarse Sint-Laurentiuskerk gerestaureerd. In 1943 – Dirk had het bedrijf inmiddels van zijn vader overgenomen – bouwde Flentrop een klassiek, mechanische orgel voor de kerk van Wageningen die in de meidagen van 1940 was verwoest.
De ambachtelijke werkwijze trok na de bevrijding de aandacht van Amerikanen. Een lezing op een organistencongres in New York betekende Flentrops doorbraak in de nieuwe wereld. De ene opdracht na de andere kwam op het kantoor in Zaandam binnen. Amerikaanse muziekstudenten kwamen naar de Alkmaarse Laurentiuskerk om het in 1949 opnieuw door Flentrop gerestaureerde orgel te bekijken en te beluisteren. Ze keerden als propagandisten van de Zaanse firma naar vaderland terug. In vijfentwintig jaar tijd gingen honderd orgels de oceaan over. Het leverde Dirk Flentrop er een boek (Flentrop in America) en twee eredoctoraten op, van het Oberlin College in Ohio en van de Duke University Chapel in North Carolina. Ook voerde Flentrop opdrachten uit in Taiwan, Japan, Letland en Mexico. In eigen land bouwde de firma onder meer het orgel in de Rotterdamse concertzaal De Doelen.
In 1976 trad Flentrop af als directeur. Hij overleed in 2003, honderd jaar nadat zijn vader zijn pianohandel was begonnen, aan de Westzijde in Zaandam waar Flentrop Orgelbouw nog steeds is gevestigd.
Auteur
Peter Bak, voor Protestant.nl
26 augustus 2009
Verder lezen
Jan Jongepier, Simon Schaper, 75 jaar Flentrop orgelbouw (Zaandam 1978)
Informatie via internet
Flentrop Orgelbouw
