Hervormd theoloog en hoogleraar (Apeldoorn 10 december 1908 - Utrecht 15 december 1970)
‘Wee ons wanneer wij bitter ernstig worden,’ waarschuwde Van Ruler eens. ‘Het menselijke vat wordt dan zeker te klein voor de goddelijke inhoud.’ Hij stond met beide benen in de orthodox-gereformeerde theologie, maar was wars van antithese en cultuurvlucht. Vroomheid en aardsheid stonden zij aan zij, behoudzucht ging gepaard met een positieve maatschappijvisie.
Arnold van Ruler was de zoon van een Apeldoornse bakkersknecht. Hij werd opgevoed in orthodox-hervormde geest, met een bevindelijke ondertoon die de Veluwestreek eigen was. Tijdens zijn gymnasiumperiode verdiepte Van Ruler zich in theologische en filosofische studies. Hij werd hiertoe aangemoedigd door zijn predikant, Th.L. Haitjema die in 1923 kerkelijk hoogleraar in Groningen werd. Vier jaar later, na zijn gymnasiumdiploma te hebben behaald, volgde Van Ruler diens spoor en ging in Groningen theologie studeren. Hij raakte er onder de indruk van H.F. Kohlbrugge en kwam er in aanraking met de leer van Karl Barth, die Kolhbrugge overigens tot een van zijn inspirators rekende.
In 1933 betrok Van Ruler de pastorie van het Friese Kubaard vanwaar uit hij actief werd in de beweging voor kerkherstel. Na de oorlog, inmiddels predikant in Hilversum, was hij nauw betrokken bij de totstandkoming van de nieuwe hervormde kerkorde die in 1951 zijn beslag kreeg. Voorts was Van Ruler de drijvende kracht achter de Protestantse Unie die de theocratische idealen van Hoedemaker in de praktijk van de politiek wilde brengen. De partij deed in 1946 vergeefs een gooi naar een kamerzetel en vormde zich vervolgens tot studieclub om.
Nog voor zijn promotie in 1947, bij zijn leermeester Haitjema, werd Van Ruler benoemd als kerkelijk hoogleraar aan de Rijksuniversiteit van Utrecht. Bij zijn studenten was hij zeer gezien. Zijn colleges waren doorspekt met taferelen uit het dagelijkse leven, vaak humoristisch en uitdagend. Intimi leerde ook Van Rulers andere, zwaarmoedige kant kennen. 'Van vaders kant ben ik een Veluwse boer, m'n moeder kwam uit de Achterhoek. Dat betekent dat je de druk van de zware orthodoxie erfelijk meekrijgt.' Van Ruler liet zich ook buiten de collegezaal gelden: in kranten en tijdschriften, voor de AVRO-radio en in het Nederlands Gesprek Centrum dat in 1949 voortkwam uit de Nederlandse Volksbeweging (zie: doorbraak). Een aantal Duitstalige publicaties brachten hem internationale bekendheid.
Van Ruler stond op theocratisch standpunt, strijdend tegen vrijzinnige theologie die Gods heerschappij inperkte tot het ethisch aanspreken van de individuele mens. Maar herkerstening van de samenleving mocht volgens Van Ruler niet uitdraaien op kerkelijke veroveringszucht. Theologiestudie moest de christelijke godsdienst tot een gesprekspartner van de eigentijdse cultuur maken, niet tot een overweldiger. Daarvoor had Van Ruler, ondanks alle leed en zonde, te veel waardering voor het aardse leven waarover hij in termen van ‘feest’ en ‘vreugde’ sprak. Als fervent voetballiefhebber zat hij zondagmiddag regelmatig in de Galgenwaard om de verrichtingen van FC Utrecht gade te slaan. ‘De ware zondagsheiliging is ’s morgens de kerkdienst, ’s middags de Galgenwaard en ’s avonds de leerdienst.’
Kerk en staat moesten weliswaar organisch verbonden zijn, maar in geestelijke zaken dienden ze zich volgens Van Ruler tot het publieke domein te beperken. Ook mochten aardse gebeurtenissen niet simpelweg tot uitingen van Hemels handelen worden verklaard. God was – dixit Barth – een transcedente grootheid, niet opererend in hetzelfde vlak als de wereldlijke machten. Immers, uiteindelijk was Zijn heilsboodschap op een andere wereld gericht. Daarom stond Van Ruler afwijzend tegenover de – wat hij vond – overmaat aan politieke en maatschappelijke betrokkenheid die de kerk in de jaren zestig aan de dag ging leggen. Deze weerzin deelde hij met Van Niftrik, Aalders en G.P. van Itterzon. Hun protest, Het getuigenis, verscheen in 1971, een jaar na Van Rulers plotselinge dood, en droeg de handtekening van diens weduwe.
Auteur
Peter Bak, voor Protestant.nl
30 november 2008
Verder lezen
L.J. van den Brom, ‘Ruler, Arnold Albert van’, in: Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands Protestantisme, VI (Kampen 2006), 262-264
A.H. Drost. Is God veranderd? Een onderzoek naar de relatie God-Israël in de theologie van K.H. Miskotte, A.A. van Ruler en H. Berkhof (Zoetermeer 2007)
Informatie op internet
A.A. van Ruler
