Lutheranisme

Kerkelijk-theologische richting die door Maarten Luther werd voorgestaan.

Het Lutheranisme is de grootste stroming binnen het wereldwijde protestantisme. Hoewel niet door alle lutheranen aanvaard, vormt toch het Concordiënboek (1580), een verzameling lutherse belijdenisgeschriften, het confessionele uitgangspunt. In dit boek zijn onder andere bijeen gebracht de Grote en de Kleine Catechismus van Luther, de Augsburgse Confessie en de Apologie daarvan, de Schmalkaldische Artikelen en de Formula Concordiae. Belangrijker dan deze geloofsdocumenten zijn voor de lutheranen de geschriften van Luther zelf. Het oeuvre van de Wittenberger reformator is sterk christologisch gekleurd. De ‘verborgen God’ is aanwezig in het kruis van Christus.

Het Woord Gods is de levende Christus, werkend en zich gevend in verkondiging en sacrament. Als sacramenten kennen de lutheranen de doop, het heilig Avondmaal en de biecht. Christus ziet men aanwezig bij de tekenen van brood en wijn (de consubstantiatie). De kerk is het verborgen lichaam van Christus, de gemeenschap der gelovigen, die leven uit zijn Woord en sacrament. De organisatievorm van de Evangelisch-Lutherse Kerk kan verschillen: bisschoppelijk, synodaal en congregationalistisch; van staatskerk tot vrije kerk.

De lutheranen kennen slechts één ambt, dat van het algemeen priesterschap der gelovigen. Wat de lutherse ethiek betreft: de gelovigen moeten in hun beroep hun belijdenis realiseren, tot in het kruisdragen aan toe. Het geestelijk regiment van vergeving en geloof en het wereldlijk regiment van tucht en dienst staan beide onder Gods leiding; het eerste rechtstreeks, het tweede door de gezagsdragers en de ordeningen die Hij gaf, zoals gezin, staat en maatschappij. Deze onderscheiding van de twee aspecten van het christelijk leven heeft grote invloed uitgeoefend op het culturele leven. Het lutheranisme wil geen kerstening van het bestaan en de cultuur, maar ook geen wereldvreemd piëtisme.

Binnen het Europese lutheranisme van de negentiende en twintigste eeuw speelden in Zweden aartsbisschop Nathan Söderblom, in Noorwegen bisschop Eivind Berggrav, in Denemarken N.F.S. Grundtvig, Sören Kierkegaard en Kaj Munk, en in Duitsland Dietrich Bonhoeffer, ieder op eigen wijze, een belangrijke rol.

Voor de lutherse kerken die in bepaalde landen minderheidskerken zijn en voor lutheranen die in diaspora leven, zet de Martin-Luther-Bund te Erlangen zich in, met financiële middelen en met haar jaarboek Lutherische Kirche in der Welt.

Auteur
Th.A. Fafié [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]

Verder lezen
Th.A. Fafié, Nederlands Lutheranisme in vogelvlucht. Geschiedenis en identiteit (Woerden 1999)