Gemeenten en verschillende filiaalgemeenten in Nederland, ook bekend als de Evangelische Broedergemeente, Unitas Fratrum, Evangelische Brüderunität of Moravian Church.
Wereldwijd heeft de Broedergemeente meer dan 750.000 leden in 1.099 gemeenten in 30 verschillende landen.
De Broedergemeente ontstond in 1722 toen protestantse vluchtelingen uit Moravië op het landgoed van graaf von Zinzendorf toevlucht vonden en Herrnhut stichtten, letterlijk: onder de hoede van de Heer. Een opwekking die plaatshad tijdens een viering van het Avondmaal op 13 augustus 1727, geldt als geestelijke geboortedag van de Broedergemeente. De gemeente beschouwt zichzelf als voortzetting van de in 1457 ontstane Unitas Fratrum of Boheemse Broederuniteit. Kenmerkend voor de hernhutterbeweging waren een individuele geloofsbeleving waarbij het lijden en sterven van Christus centraal stonden, een streven om christenen ongeacht hun confessionele verschillen met elkaar te verenigen en het evangelie ook buiten de traditionele christelijke gebieden te verkondigen.
Hoewel de Broedergemeente geen nieuwe kerk wilde zijn maar veeleer een interconfessionele opwekkingsbeweging (Revival), heeft zij zich spoedig tot een zelfstandig georganiseerde kerk met eigen liturgische vormen ontwikkeld. Sinds 1743 werd de beweging in verschillende Europese landen als kerk erkend. In de achttiende eeuw ontstonden zowel in Europa als in Amerika typische hernhutternederzettingen, waarin het gehele leven in dienst van de gemeente stond. Sinds 1732 werden hernhutterzendelingen uitgezonden, bijvoorbeeld naar St. Thomas (1732), Groenland (1733), Suriname (1735), Noord-Amerika (1735) en Zuid-Afrika (1737). In de negentiende eeuw begonnen de hernhutters zendingswerk in Nicaragua, Australië, noordelijk India, Honduras, Alaska en Oost-Afrika. Tegenwoordig zijn de vroegere zendingsgebieden zelfstandige Broedergemeenten binnen het wereldwijde verband van de Unitas Fratrum. In de afgelopen jaren begon de Broedergemeente nieuw werk in Siberië en Albanië. In Zeist is sinds 1793 het Zeister Zendingsgenootschap gevestigd.
In Nederland vestigden de hernhutters zich in ’s Heerendijk bij IJsselstein (1736-1750) en in Zeist (1746). In Amsterdam (1738-1818, hernieuwd 1965) en in Haarlem (1744) ontstonden stadsgemeenten. Nieuwe gemeenten ontstonden na de Tweede Wereldoorlog door de migratie van Surinamers naar Nederland, van wie velen lid van de Broedergemeente waren. Traditioneel kende de Broedergemeente een bloeiend schoolwerk met dagscholen en internaten. In Nederland bestaan basisscholen in Amsterdam, Rotterdam en Zeist.
Aangezien de Broedergemeente zich nooit in leer van andere protestantse kerken heeft willen onderscheiden, is zij van oudsher georiënteerd op oecumene. De Broedergemeente onderscheidt zich van andere in tradities en liturgische vormen. Van oudsher nemen lied en muziek een belangrijke plaats in de liturgie in. Hoewel ook de Broedergemeente wereldwijd grote verschillen kent, bestaan er liturgische vormen die als gemeenschappelijk erfgoed worden beschouwd: de zangdiensten, de liefdemalen waarbij broodjes en thee of koffie worden uitgedeeld, de avondmaalsliturgie, de kerstdiensten waarbij de kinderen een brandende kaars krijgen, of de paasochtenddienst, waarbij de gemeente bij zonsopgang op de begraafplaats de opstanding van Christus viert. Sinds 1731 geeft de Broedergemeente ieder jaar het Dagtekstenboekje uit (in het Duits: Losungen), dat bijbelwoorden voor iedere dag bevat en in 50 talen verschijnt.
De wereldwijde broederuniteit bestaat uit kerkprovincies met eigen synode en provinciaal bestuur. De Europees-Continentale Uniteitsprovincie omvat gemeenten in Nederland, Duitsland, Zwitserland, Denemarken, Zweden en Estland. De bisschoppen hebben geen bestuurlijke functie; zij hebben een pastorale taak. In Europa kent de Broedergemeente geen eigen opleiding voor predikanten meer. Predikanten studeren aan theologische faculteiten van hun keuze en volgen een aansluitende praktijkopleiding bij de Broedergemeente.
Auteur
P.M. Peucker [uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)]
Verder lezen:
Hartmut Beck, Brüder in vielen Völkern. 250 Jahre Mission der Brüdergemeine (Erlangen 1981)
P.M. Peucker, en R.F. Polanen, ‘Evangelische Broedergemeente (Hernhutters)’ in: Gemeenschapsvorming
van Aziatische, Afrikaanse en Midden- en Zuidamerikaanse christenen in Nederland. Een geschiedenis in wording. J.A.B. Jongeneel e.a. (red.), (Zoetermeer 1996), 237-249
Aart de Groot en Paul Peucker (red.), De Zeister Broedergemeente, 1746-1996. Bijdragen tot de geschiedenis
van de hernhutters in Nederland (Zutphen 1996)
Dietrich Meyer, Zinzendorf und die Herrnhuter Brüdergemeine, 1700–2000 (Göttingen 2000)
