Van Darwin naar Hitler

Ab, re je reactie van 17 Januari: volgens de evolutietheorie is de mens gewoon één van de vele soorten, en een principieel verschil bestaat er niet. De mens is een primaat net als chimp en bonobo, etc., wat overigens goed te merken is. Als het mensenleven heilig is, waarom dan niet het leven van de andere soorten? Gelijke monniken, gelijke kappen, niet waar? In het christendom neemt de mens daarentegen een unieke plaats in de Schepping in - Kroon der Schepping - in tegenstelling tot de andere soorten. Daar heeft Weikart een punt.

Nazisme en darwinisme.
Ter verglijking..
Paniek op de Savannah!

Leeuwen zijn nazi's omdat ze stelselmatig gnoes afslachten.
Gnoes zijn dan waarschijnlijk de..
Omdat leeuwen ook zebra's en antilopen opjagen , zijn dat waarschijnlijk de homosexuelen en de zigeuners.
Luipaarden jagen ook op hun dus zijn concurrent, dan zijn hun de sovjets?
Hitler bracht ook veel gehandicapten en de zieken om, en daarmee voor mij persoonlijk het enigste wat gelijk is aan de evolutie theorie omdat de Leeuwen SS'ers dat natuurlijk makkelijk te doen vinden.

Extra; Verder op het Nazi ge'occupeerde Savannah gebied maken de Amerikaanse olifanten en gelibereerde neushoorns en nijlpaarden via de rivieren en seizoens paden langzaam opmars..
Thus the battle continues ..

Beste Alex,
Dank voor je reactie. Ik heb er geen andere dingen op te zeggen dan ik al gezegd heb. Daarom laat ik het nu even hierbij.

@Arend. Beste Arend, Geen probleem, houd me maar bij de les. Ik zal op je argument ingaan.
De natuurwetenschappen hebben niet mijn grootste belangstelling. De studie van de geschiedenis is meer mijn tak van sport. Ik kijk dus anders tegen de zaken aan dan een bèta persoon. Ik snap de opmerking dat evolutietheorie op haar eigen (natuur)wetenschappelijke terrein bestreden moet worden, maar dat is volgens mij lang niet het hele verhaal. Evolutie is een idee over het ontstaan van mens, aarde en universum. Het is een heel krachtig idee met universele pretenties en heeft gevolgen voor mens en maatschappij.
Mijn ingang in het onderwerp is niet de bestudering van het darwinisme geweest, maar de studie van vrijheid en tirannie in de vaderlandse geschiedenis. De ergste vorm van tirannie waaronder Nederland geleden heeft is wel de laars van het nationaalsocialisme geweest. Daarbij kwam bij mij de vraag op wat nou het principe is dat achter tirannie zit en wat het principe is achter vrijheid. Ik heb het hier over burgerlijke, nationale vrijheid.
Dit is mijn conclusie, niet op grond van filosofie maar op grond van bestudering van historische bronnen: vrijheid is gebaseerd op de erkenning van het joods-christelijke mensbeeld en tirannie is gebaseerd op de ontkenning daarvan. Onze onafhankelijkheidsverklaring namelijk, waarmee wij in de zestiende eeuw afstand deden van de tirannie van Filips II, zegt dat wij Nederlanders door God zijn geschapen en dat een vorst niet het recht heeft om ons tot slaven te maken. Dat is even in het kort onze Acte van Verlatinghe. Wat is nu zo opvallend van de tirannie van Hitler? Die is gebaseerd op een absolute, radicale ontkenning van dat mensbeeld. En waar haalt Hitler zijn opvattingen vandaan? Her en der en hij heeft zeker niets in het Engels gelezen, laat staan studie gedaan van de wetenschappelijke merites van het darwinisme. De cultuur van zijn tijd was echter zo doordrenkt van sociaaldarwinistisch gedachtengoed, dat er een vorm van osmose heeft plaatsgehad.
Jouw stelling is dat vanuit Darwin gerekend het Hitlerisme zeker geen noodzakelijk gevolg is. Je kunt alle kanten op met Darwin. Ook dat is niet helemaal waar. Als je ‘The descent of man’ plaatst tegenover het ‘created equal’ of het ‘door God geschapen’ van respectievelijk de Amerikaanse en de Nederlandse onafhankelijkheidsverklaring, zie je duidelijk een tegenstelling. Met Darwin kom je niet uit bij de vreze des Heeren, laat staan bij respect voor de mens die bijna goddelijk gemaakt is.
Mijn benadering is vanuit Hitler begonnen. Waarom heeft hij zijn medemens als minder dan dieren behandeld? Lees ‘Mein Kampf’. Zie de propagandafilms. Lees de verplichte lesstof van de SS. Dring door tot de motiverende gedachten van een Mengele, een Himmler. Lees de motivering van wetenschappers bij de eerste rassenwet ‘Gesetz zur Verhütung erbkranken Nachwuchses’. Je komt uit bij evolutiedenken.
Mogen we de lessen van de geschiedenis leren? Dan deze ook. In de geschiedenisles en als bijsluiter bij de evolutiepil die we van kleuterleeftijd af op wetenschappersrecept innemen.

Beste Alex,
Een probleem van internetdiscussies is dat het vaak geen discussies zijn. Dat hoeft ook niet, hoewel het er interessanter van zou worden. Iedereen mag zijn of haar eigen reactie plaatsen zonder verband met de voorgaande. En ik geef toe dat ik niet de gave van grote helderheid heb. Toch is het jammer dat je blijkbaar helemaal niet hebt gezien wat er in de direct voorafgaande bijdrage stond. Je bent van harte welkom om het te bestrijden of af te zwakken, maar negeren pakt in dit geval ongelukkig uit.
Want wat had ik zojuist gezegd: Ja, er loopt vast wel een lijn van Darwin naar Hitler, maar er lopen van Darwin af talloze historische lijnen in alle mogelijke politieke en ideologische richtingen, en ze zijn geen van alle logisch, juist omdat ze bij Darwin beginnen.
Wat weleens als bezwaar tegen de Bijbel wordt ingebracht, dat geldt vele malen sterker voor Darwin: je kunt er alle kanten mee op! De Amerikaanse politicoloog Larry Arnhart bijvoorbeeld probeerde nog niet lang geleden small government en het monogame huwelijk te verdedigen op darwiniaanse gronden. En ik weet zeker dat de grootste moderne Darwin-profeten, mensen als Michael Ruse, Michael Ghiselin en Richard Dawkins, net zo weinig van Hitler moeten hebben als jij en ik.
Je kunt ‘Darwin’ redelijkerwijs niet aanvoeren als verdediging van welke goede of slechte zaak dan ook. De geschiedenis laat natuurlijk veel verbanden zien die niet redelijk zijn. Zo ook hier. Als die verbanden erg eenduidig liggen, dan kan het zin hebben om er een waarschuwende vinger bij te leggen. Maar ze zijn in dit geval niet eenduidig.
Daar komt bij dat het hier om een wetenschappelijke theorie gaat. Ideeën over historische consequenties zijn in zo’n geval al helemaal weinig waard. Ze doen niets af aan de juistheid van een wetenschappelijke theorie, dus ook niet aan de theorie over afstamming van soorten door natuurlijke selectie. Ook al zouden de gevolgen inderdaad onmiskenbaar rampzalig zijn, dan blijven we toch met die theorie in onze maag zitten. Wil je de evolutietheorie bestrijden, dan kan dat alleen op haar eigen terrein, wetenschappelijk terrein, en zover ik weet is dat niet gemakkelijk.

Terecht wordt in dit artikel bevestigd dat er duidelijke lijnen lopen van het darwinisme naar Hitler. Door grondige studie van de bronnen ben ik tot dezelfde conclusie gekomen. Daarom zie ik niet waarom het ongepast zou zijn om in de discussie over de evolutietheorie het verband tussen darwinisme en Hitler te berde te brengen.
We kunnen de ideeën en daden van mensen niet in een reageerbuis testen. De geschiedenis is voor de historicus wat het laboratorium is voor de natuurkundige. Als we willen weten wat de gevolgen zijn van evolutiedenken dan is de geschiedenis onze leermeester.
De misdaden van Hitlers Derde Rijk vragen om een verklaring. Als we zeggen: “Dat nooit weer”, dan moeten we weten wat er precies gebeurde en waarom. Als de richtingwijzers de kant van het darwinisme gaan, dan zij dat zo. Het is belangrijk om te weten.
Als dat verband nu bestaat, dan mogen we toch verder de discussie vervolgen over de relatie tussen evolutiedenken en ethiek? Weikart doet dat en baseert zich daarbij op uitspraken van moderne evolutionisten. Door zijn kennis van het verleden levert hij een zinnige inhoudelijke bijdrage aan de discussie over hedendaagse ethiek. Aan darwinisten de taak om aan te tonen dat zij fundamenteel anders denken dan hun voorlopers van een eeuw of wat geleden.

Evolutie volgens Darwin biedt geen inspiratie of aanwijzing voor welk ideaal of welke politieke richting dan ook. De theorie van Darwin ontkracht juist ieder mogelijk ideaal. Idealen verklaren niets, ze worden verklaard. Evolutie door natuurlijke selectie is een model van absolute doel- en richtingloosheid.
Dit is de eerste en voornaamste betekenis van Darwins theorie: het einde van alle betekenis. Niemand heeft mij dit beter duidelijk gemaakt dan Stephen Jay Gould in zijn boek Life’s Grandeur – een aan Darwin ontleende titel, vreemd genoeg niet ironisch bedoeld.
Een afgeleide, historische betekenis is dat deze theorie in de praktijk ruimte leek te scheppen voor nieuwe idealen. De ideologisch afbrekende werking werd vooral ervaren ten aanzien van de bestaande orde, en niet zozeer van orde in het algemeen. Dit laatste is nu eenmaal abstract, en het eerste sensationeel. Er konden dingen hardop gezegd worden die voorheen niet toelaatbaar waren. Bijvoorbeeld dat arme mensen er zijn om dood te gaan en niet om geholpen te worden. Of dat het verschil tussen mensen en dieren te verwaarlozen is.
Zo’n ontwikkeling is vergelijkbaar met een revolutie. En wat er bij een revolutie komt bovendrijven is vaak niet veel goeds.
Maar ‘niet veel goeds’ is nog wat anders dan louter kwaad. Allerhande ideeën over hoe het nu verder moest met de mensheid, of met Duitsland, of een ander land, of met de arbeidersklasse of het blanke ras of nog iets anders, gingen onlogische verbindingen aan met de evolutietheorie als vermeende richtingwijzer of inspiratie. Het dikke boek van Cor Hermans, De dwaaltocht van het sociaal-darwinisme, een titel die voor zichzelf spreekt, laat zien dat dit soort denken heel verschillende richtingen koos. Het waren zeker niet alleen richtingen waarbij Hitler in het verschiet lag.
Niet één van de praktische of ideologische conclusies die er sinds 1859 aan de theorie van Darwin zijn verbonden houdt er logisch of historisch noodzakelijk verband mee. Want of men er nu mooie of lelijke idealen mee verbindt, het verband is en blijft een zaak van wilde associatie. De idealen zelf komen van elders.

@Martin
Weikart laat inderdaad zien, zoals het een goed historicus betaamt, ‘hoe het geestelijk klimaat was zo’n 100 jaar geleden’. En hij is ook genuanceerd genoeg om toe te geven dat ‘het darwinisme’ slechts één van de invloeden – maar wel de belangrijkste – was op Hitler (naast nationalisme, racisme, Romantiek, etc.). Er ligt echter wel een probleem in dit spreken over de invloed van ‘het darwinisme’ op Hitler. Weikart gooit al die verschillende sociaal-darwinistische stromingen uit die periode (vlg. Cor Hermans) uiteindelijk toch allemaal op een hoop onder de noemer ‘darwinisme’, dat tegenover ‘religie’ staat. Daarmee doet hij geen recht aan de toenmalige theorieën en ideologieën, hetgeen a-historisch is.
Het problematische van de lessen die hij trekt uit zijn historische studies, hangt ook hiermee samen. Hij stelt bijvoorbeeld ('From Darwin to Hitler', en 'Hitler’s Ethic' heb ik niet bij de hand, dus ik citeer uit het (jou) bekende artikel ‘Does Darwinism Devalue Human Life?’) dat - in het licht van de geschiedenis - ‘it seems to me that there is an inherent logic in the move by Darwinists to undermine the sanctity-of-life ethic’. (hier te vinden: http://www.csustan.edu/history/faculty/weikart/dardevalue.htm ) Weikart gaat er hierbij vanuit dat ‘het darwinisme’ van nu, niet anders is dan het – door hem beschreven - ‘darwinisme’ van 100 jaar geleden. Ook dat is a-historisch.

Ab, je zegt "Ten slotte stel ik dat het problematisch is om lessen te trekken uit het verleden op de manier zoals Weikart dat doet."

Hoe doet Weikart dat dan? Ik neem de evolutietheorie serieus, maar ook vind ik "From Darwin to Hitler" een zeer goed boek. Ik heb mij nergens aan gestoord toen ik het las, en ook niet toen ik het nog een keer las. Wie het boek niet gelezen heeft realiseert zich wellicht niet hoe het geestelijke klimaat was zo'n 100 jaar geleden.

Je zegt ook "Waarbij ik ook nog aangeef dat sommigen Weikart te makkelijk van tafel vegen"; dan vraag ik mij wel af wat je dan werkelijk van Weikart vindt. Kun je specifieke passages in zijn boek aanwijzen die volgens jou a-historisch zijn?

@Martin. Ik zal kort toelichten wat ik in dit stuk doe. Ik vat Weikart heel kort samen. Die samenvatting citeer jij deels, dus neem ik aan dat je daarmee instemt. Vervolgens plaats ik enkele kanttekeningen bij Weikarts historische these (zonder daarme te zeggen dat het niet waardevol zou zijn wat hij allemaal boven water heeft gehaald, of dat alle inzichten die hij formuleert waardeloos zijn).
Ten slotte stel ik dat het problematisch is om lessen te trekken uit het verleden op de manier zoals Weikart dat doet. (Waarbij ik ook nog aangeef dat sommigen Weikart te makkelijk van tafel vegen). Daar verlaten we echter de discussie over de historische gang van zaken. Weikart onderscheidt dat m.i. niet genoeg. Daarom zeg ik dat hij a-historisch bezig is.

Net zoals in de kerk bestaan ook in de wetenschap goed en kwaad naast elkaar. Goed en kwaad kunnen niet zonder elkaar bestaan omdat het dan loze begrippen zijn. Het goede dreigt altijd en overal opgeslokt en overwoekerd te worden door het kwade, het eeuwige gevecht tegen een briesende duivel die zijn nederlaag maar niet kan verkroppen....

Der schrijft hier iemand dat Hitler een overtuigd katholiek was, een Gotspe....
Hitler bezocht het laatst een katholieke eredienst in 1907 terwijl het bezoeken van kerken voor katholieken nog altijd een verplichting is, ook vandaag de dag....
Hitler heeft bovendien een priester laten vermoorden die hij eerder in vertrouwen had genomen maar die het niet met Hitler eens was...
Hitler haatte de katholieke kerk zoals de man alles en iedereen haatte, duizenden katholieke geestelijken zijn tijdens de oorlog vermoord door de nazi's

Hitler was alles behalve katholiek.....

Weet je wel zeker, Ab, dat je "From Darwin to Hitler" gelezen hebt?

Zie de gratis download hierboven genoemd: de sociale implicaties van "survival of the fittest" etc. waren uiteraard niet te missen.

Beweren dat Darwin het nazisme heeft veroorzaakt zou onzinnig zijn, en dat doet Weikart ook niet; maar "dat Darwins evolutietheorie niet alleen hééft geleid, maar ook noodzakelijk moet leiden tot afbraak van de christelijke ethiek met betrekking tot de heiligheid en beschermwaardigheid van het leven" is natuurlijk wel waar: de mens is slechts één van de vele species, en er ook familie van, dus waarom zou je verschil maken?

De schrijver van het gewraakte stuk in het Katholiek Nieuwblad was even vergeten te melden (of was het in zijn "onderzoek" vergeten mee te nemen) dat Hitler heel zijn leven overtuigd katholiek was. Zijn Jodenhaat kwam daar mede uit voort.

Evenwichtige beschouwing, heel goed. Maar wat hier niet ontbreken mag is een verwijzing naar het uitvoerige, uitstekende en Nederlandstalige werk van Cor Hermans uit 2003, De dwaaltocht van het sociaal-darwinisme. Als gratis download (pdf) verkrijgbaar. Zie de website van Uitgeverij Nieuwezijds, onder Gratis downloads.

"Sociaal-darwinisme en eugenetica konden juist zo invloedrijk zijn, omdat ze als wetenschap werden gezien"

Datzelfde kun je overigens zeggen over het Marxisme, dat zichzelf portretteerde als een wetenschappelijke analyse van de geschiedenis. Binnen alle modernistische ideologieën speelde wetenschappelijkheid een grote rol: met 'absoluut' bewijs in de hand kon je absolute oplossingen overtuigend maken.