Rituelen brengen je in contact met God

Rituelen worden vaak gezien als onnodige franje die alleen maar van de inhoud afleiden. Maar niets is minder waar. In het vorige week verschenen boek 'De rijkdom van het ritueel' laat Ekkehard Muth zien dat rituelen juist een dimensie toevoegen aan de op het Woord gerichte liturgie. Rituelen zeggen meer dan je kunt zeggen, en het is letterlijk zonde om dat wat zij ons kunnen openbaren te laten liggen. 

Ekkehard Muth pleit daarom voor een herontdekking van het ritueel. De heer Muth: 'Rituelen geven ons namelijk toegang tot ons symbolisch bewustzijn. Het gaat daarbij om een bewustzijnslaag die dieper ligt dan ons rationeel bewustzijn: het is de laag van onze dromen, van het onbewuste en van onze intuïtie.
Het symbolisch bewustzijn komt in actie wanneer we bijvoorbeeld in de liturgie opeens geraakt worden, of als we in de Matteüspassie de tranen voelen komen, maar ook wanneer we verliefd worden, wanneer ons kind geboren wordt, of wanneer we bij grote keerpunten in het leven vol bewondering beseffen dat we boven onszelf uitgetild worden.  

Deze bewustzijnslaag is oeroud. Net zoals vogels altijd al instinctief weten hoe zij een nest moeten bouwen, worden ons de beelden en voorstellingen in ons symbolisch bewustzijn vanaf onze reptielenvoorouders tot op de dag van vandaag overgeërfd. Voor de psychoanalyticus Carl Gustav Jung hebben deze archetypische beelden hun wortels uiteindelijk in God zelf. Toen hij in een interview gevraagd werd of hij in God geloofde, zei hij: nee, ik hoef niet te geloven, ik weet. Het symbolisch bewustzijn is dan ook ons zintuig voor wat God aan ons wil openbaren.

Maar anders dan ons gewone dagbewustzijn is het symbolisch bewustzijn niet door ons rationeel denken op te roepen, we kunnen het alleen waarnemen als het door symbolen en rituelen zichtbaar gemaakt wordt. Rituelen werken daarbij als projectieschermen, zolang de lichtstraal van een projector niet op een projectiescherm valt, is er niets te zien, maar zodra de lichtstraal op het scherm treft worden de beelden wel zichtbaar.

Zo wordt bijvoorbeeld een kaars tot “projectiescherm” waarop we beelden kunnen zien van geborgenheid, warmte, leven in het licht, enzovoort.In mijn boek breek ik dus een lans voor de rituelen, want zij activeren ons zintuig voor het heilige en zijn op die manier bronnen van openbaring. In het grote praktijkgedeelte pas ik dit toe op alle denkbare liturgische momenten in een protestantse gemeente. Daarbij geef ik aan hoe je deze momenten tot rituelen kunt maken opdat ons zintuig voor het religieuze de hele rijkdom van wat God aan ons wil laten zien kan ervaren.'

Ekkehard Muth voor Protestant.nl

Ekkehard Muth, De rjkdom van het ritueel-naar een levende liturgie, Kampen, 2009
ISBN 978 90 435 1714 0

Ekkehard Muth (Duitsland, 1960) is predikant in de protestantse gemeente te Rheden en werkt mee aan het nieuwe liedboek. Hij heeft zijn liefde voor de liturgie ontdekt tijdens zijn (r.k.) opleiding kerkmuziek in Mainz. Tijdens een postdoctorale studie aan het Oecumenisch Instituut Bossey van de Wereldraad van Kerken in Genève kwam hij in contact met de veelheid van geloofsbelevingen. Daardoor, maar ook door zijn predikantschap eerst in Duitsland en nu in Nederland kreeg hij oog voor het wezenlijke in de uiteenlopende liturgische tradities.

Hij pleit voor een liturgie die het symbolisch bewustzijn prikkelt en open houdt. Een liturgie die niet óver God praat, maar die de ontmoeting mét Hem mogelijk maakt. In het grote praktijkgedeelte worden aan de hand van de eredienst en alle andere liturgische momenten de kansen en de valkuilen ervan uitgebreid besproken.Dit boek nodigt voorgangers, liturgiewerkgroepen, kerkmusici en allen die bij vieringen betrokken zijn uit om op weg te gaan naar een levende liturgie. Het is een uitnodiging om zich te laten verrassen door de rijkdom van het ritueel.