Rechtvaardige protestant is niet langer een held

De klassieke held is een beeld van de mens die zijn plaats in het leven moet vinden. Hij is een mengeling van de eenzame, nobele ridder en de protestant die alleen voor het aangezicht van God staat en in zijn eentje rechtvaardig moet zijn. Zijn eenzame tocht bereidt uiteindelijk voor op een plaats in de gemeenschap.

Een held als James Bond hield zich echter nooit aan de regels. De overheidsinstelling waar hij voor werkt is dom en traag, dus hij moet wel. Anders wordt de wereld nooit op tijd gered. 

Sinds de jaren zestig zijn de overheidsinstellingen uit films en televisieseries ronduit zetels van het kwaad. Ze worden bevolkt door groepen mensen die samenwerken met drugsdealers, uit zijn op de absolute macht etc.. Sindsdien strijdt de held tegen de overheid.

Aanvankelijk heeft hij een moreel doel: schurken ontmaskeren, de president beschermen. Ook zijn manier van optreden is in zekere mate moreel verantwoord. Met slimheid, moed en gedoseerd geweld weet hij zijn doel te bereiken. Ook al handelt hij buiten de wet, de idealen van de wet - gerechtigheid en vrede - zijn zijn inspiratiebron.

Sinds de jaren tachtig gaan de helden steeds meer geweld gebruiken. Jack Bauer, de  held van de populaire serie ‘24', martelt zijn tegenstanders.

De laatste jaren verschuiven ook de doelen. Niet langer staat de eenzame, rechtvaardige held in het centrum maar de eenzame crimineel (Oceans Eleven, The Usual Suspects).

De films met excessief geweld of een criminele hoofdpersoon zijn onderdeel van een culturele stroom waarin een mens nooit meer ingevoegd wordt in de samenleving. Deze mens begrijpt zichzelf als 'ik tegen de wereld' en de samenleving als 'de wereld tegen mij'. Hij blijft eenzaam en ontwikkelt nooit meer vertrouwen in de instituties die de samenleving dragen, zoals kerk en overheid.

Coen Wessel, predikant te Heerenveen, voor Protestant.nl