Op weg naar een nieuwe vakbeweging

Het is tijd voor een In Memoriam voor de traditionele vakbeweging, betoogt Lútsen Kooistra.

De Nieuwe Vakbeweging komt er aan. Twee vrouwen en drie mannen gaan de komende weken de plannen maken en deze zomer moet de opvolger van de FNV er staan.

Hoe de Nieuwe Vakbeweging er uit komt te zien, moeten de ‘kwartiermakers’ nog uitzoeken. Een ding staat wel vast: er blijft niet veel over van de bestuurderscultuur van de oude FNV. De leden krijgen veel meer te zeggen over hun eigen dingen.

De kwartiermakers gaan aan de slag op basis van werkzaamheden van Wijffels en Noten; de eerste verdiende zijn sporen als onder meer topman van de Rabobank en ideoloog van de nieuwe economie; de tweede is nu vooral bekend als voorzitter van de PvdA-fractie in de Eerste Kamer, maar hij was ook bestuurder van de FNV en zat in de top van de NS.

Beide mannen hebben het laaiende conflict in de vakcentrale FNV over het pensioenakkoord als bemiddelaars geblust. En ze zijn met het voorstel gekomen voor het benoemen van kwartiermakers die een nieuwe opzet moeten maken voor de Nieuwe Vakbeweging.

De uitslaande brand bij de vakcentrale FNV is al bijna vergeten, zo voortvarend wordt gewerkt aan de nieuwe opzet. Dat is een goed bericht. Ons land heeft geen belang bij smeulende conflicten binnen de grootste vakcentrale. Er moet onderhandeld worden op diverse niveaus. In moeilijke financieel-economische tijden moet zo veel mogelijk in gemeenschappelijkheid beleid worden gemaakt.

Intussen wijst alles er op dat de ruzie in het FNV aanleiding is voor een grondige vernieuwing van de vakbeweging. Een van de kenmerken daarvan is dat de leden en de afzonderlijke bonden meer zeggenschap krijgen.

Dat uitgangspunt is snel opgeschreven, maar roept in de uitwerking veel vragen op. Wie spreekt straks met bijvoorbeeld de werkgevers - de bond of de overkoepelende organisatie? En als de leden - de werkvloer - meer te zeggen krijgen, hoe wordt dan voorkomen dat de beroepsgroep intern gaat ruziën?

Een ander onderwerp is de positie van de zzp’ers, de zelfstandigen. Die horen ook bij de Nieuwe Vakbeweging, vinden de kwartiermakers. Maar hun belangen zijn anders dan die van het personeel met vast werk.

Dat laatste wordt op zich zelf al een punt. De modernisering van het arbeidsrecht zit er aan komen - hoe dan ook. Een belangrijk onderdeel wordt ook de regelgeving rondom de cao’s. Alles wijst er op dat de alles overheersende afspraken niet meer redelijk zijn.

Door alle veranderingen die komen, wordt duidelijk dat de vakbeweging zich op een keerpunt bevindt. De oude verhoudingen tussen werkgever en werknemer en tussen leden, bonden en vakcentrale hebben afgedaan.

De vakbeweging als belangenbehartiger tegenover de ‘baas’ die het geld heeft en als organisatie voor emancipatie - een van de pijlers van de traditionele vakbond - maakt plaats voor een organisatie waarin die verhoudingen op een heel andere wijze vorm en inhoud krijgen.

Denk aan bijvoorbeeld de veranderde positie van de ‘baas’ met zijn geld: de aandeelhouder is veel belangrijker geworden.

De koers van de kwartiermakers lijkt in het verlengde te liggen van wat er leeft bij werknemers. Denk ook aan ACP, de politiebond van het CNV, die uit de vakcentrale stapt omdat het meer een eigen profiel wil ontwikkelen. Het is straks tijd voor een In Memoriam voor de traditionele vakbeweging.