Moderne Devotie voor geraakte zoekers vandaag

Predikante en ‘kerkhervormer’ Mariska van Beusichem wordt geregeld gevraagd om in kerken te vertellen over Thomas a Kempis en zijn bestseller De navolging van Christus. Zijn boodschap probeert ze te verbinden met de levens van spirituele zoekers van vandaag: ‘Ik geloof dat de kerk weer relevant kan worden als zij mensen van nu in gesprek brengt met teksten uit de christelijke traditie die bedoeld zijn als gidsen op de geestelijke weg.’

Wij leven in een tijd en samenleving waarin veel mensen op zoek zijn naar wat er nu echt toe doet in de veelheid van dingen die op hen afkomen. Zij zijn geraakte zoekers, die voelen dat het leven meer moet zijn dan hebben en houden, een glanzende carrière of het perfecte lichaam. Het lijkt wel of er steeds meer mensen zijn die, temidden van de talloze stemmen die tot hen roepen, één stem beginnen te vernemen die hen naar binnen roept, naar een stille plek van vrijheid waar zij werkelijk thuis kunnen komen. Je zou kunnen zeggen dat er een beweging van verinnerlijking op gang aan het komen is.

Wat dat betreft is onze tijd vergelijkbaar met de late Middeleeuwen, toen er in ons land ook een verinnerlijkingbeweging ontstond: de Moderne Devotie. Deze verinnerlijking werd opgeroepen door de veruiterlijking van het godsdienstige leven. In de kerk draaide veel om macht en erebaantjes. In de theologie overheerste de scholastiek met haar abstracte rederingen die het hart niet konden beroeren. Bovendien bracht ook de pest, die in Europa dood en verderf zaaide, een beweging van inkeer op gang. Er werd een verlangen gewekt naar het ware voedsel dat in de uiterlijke godsdienstige vormen verborgen aanwezig is, en naar de heilige binnenkant van het leven waarop zelfs de dood geen vat heeft. Aan deze binnenkant wilden mensen zich toevertrouwen.

De Moderne Devotie bood een bedding waarin mensen hun verlangende tocht naar binnen konden maken. Er werden vormen ontwikkeld die voor deze zoektocht een leidraad konden zijn, want wie geen leidraad heeft, kan immers gemakkelijk verdwalen in het landschap van de spiritualiteit. Zo hielden de Moderne Devoten zich bijvoorbeeld intensief bezig met schriftmeditatie. Daarbij hadden zij speciale aandacht voor het leven en lijden van Jezus. Hierdoor hoopten zij de geest te proeven die Jezus van binnenuit bewoog, opdat die geest ook in henzelf tot leven zou komen.

De persoonlijke verinnerlijking van de Moderne Devoten riep een verlangen naar gemeenschap op. Men stichtte broeder- en zusterhuizen, waar men het leven in gemeenschap beoefende, naar het model van de eerste christenen (zie Handelingen 4). Ook ontstonden er op den duur kloosters. Een belangrijke gemeenschapsoefening vormden de collaties, gesprekken tussen gelovigen met als doel elkaar wederzijds op te bouwen. De verinnerlijking van de Moderne Devoten, individueel en gemeenschappelijk, maakte de beweging overigens niet een naar binnen gekeerde groep. Aangezien de Moderne Devoten zich vanuit hun inspiratie actief opstelden in de maatschappij had hun beweging een grote maatschappelijke doorwerking.

De Moderne Devotie zou naar mijn mening goed als model kunnen dienen voor een beweging die richting geeft aan geraakte spirituele zoekers vandaag. De heldere drieslag van persoonlijke verinnerlijking, opbouwende gemeenschap en maatschappelijke doorwerking zou mensen ook nu kunnen helpen om hun verlangen werkelijk te leven.

Daarbij kunnen ook de geschriften van de Moderne Devoten behulpzaam zijn. Al eeuwenlang is het boek De navolging van Christus voor veel mensen een belangrijke gids op hun innerlijke weg. Thomas a Kempis schreef dit boek in de vijftiende eeuw op de Agnietenberg in Zwolle. In dit boek wil Thomas zijn lezers oog laten krijgen voor de onzichtbare binnenkant van het leven. In alle toonaarden drukt hij hun op het hart zich niet vast te klampen aan de uiterlijke vormen waarin het leven zich aan ons voordoet. Doe je dit toch, dan word je afhankelijk. Durf je echter los te laten, dan vind je God, je ware vrijheid.

In onze samenleving lijken uiterlijkheden erg belangrijk: status, geld en goed, een fraai voorkomen, kennis en macht. Je kunt het er erg druk mee hebben. Tegelijk beginnen mensen wezenlijke vragen te stellen: mijn agenda is zo vol en ik heb zo veel, maar ik voel mij zo leeg. Is dit nu alles? Een verlangen wordt geboren. Er komt een nieuw landschap in beeld. Er wordt een gids gezocht. De rol van de Moderne Devoten is nog lang niet uitgespeeld!

Mariska van Beusichem, voor Protestant.nl
29 november 2010

Drs. Mariska van Beusichem is voorzitter van de stichting Thomas a Kempis. Zij is predikante en werkt aan een proefschrift in de mystagogie. Samen met twee collega-predikanten heeft zij in Veessen het leerhuis IJsselspiritualiteit opgericht waarin zij momenteel met dertig mensen Thomas a Kempis’ Navolging van Christus lezen.

(Deze bijdrage is een iets gewijzigde vorm van een artikel dat eerder is verschenen in: Collatie. Halfjaarlijks informatieblad over Moderne Devotie, aflevering 25, april 2010.)