Iedereen liegt
12
feb
Wij denken natuurlijk dat vooral anderen liegen. Maar pas op. We doen het allemaal. Mannen ook nog eens gemiddeld twee keer zo vaak als vrouwen. Als je de wetenschappers (m/v) tenminste mag geloven.
Volgens psychologen liegen we zoveel om straf of misprijzen te ontlopen. Om er ons voordeel mee te doen. Maar vooral omdat liegen het leven zoveel makkelijker maakt. Wie altijd eerlijk is maakt geen vrienden. Liegen is onmisbaar in de omgang met anderen, stellen de meeste wetenschappers. De sociale, alledaagse leugen, bedient beide partijen: de leugenaar en de belogene.
Volgens een Amerikaanse deskundige zijn er diverse soorten leugens: defensieve (‘ik heb het niet gedaan’), agressieve (‘hij is een sukkel’), kwaadwillende (‘hij heeft gestolen’), compensatieleugens (‘Ik ben cum laude afgestudeerd’), geïmpliceerde (’nee hoor, er zitten geen nadelen aan’) en pathologische leugens waarbij liegen ziekelijk en dwangmatig is.
Ik lees het allemaal in een artikel in de NCRV-gids. Een opwekking om te kijken naar Lie to me op RTL 5.
De leugen regeert nogal luchtigjes. Wij zitten er niet zo mee, lijkt het. Toch is dat anders geweest.
Recent verscheen een mooi, vertaald boek over de leugen. De schrijver is niemand minder dan Aurelius Augustinus (354-430).
Wat vooral opvalt is de totaal andere toon die Augustinus aanslaat. Voor hem was een leugen onder geen enkele omstandigheid moreel gerechtvaardigd.
Ook hij onderscheidt diverse soorten leugens: de leugen waarmee iemand onrechtvaardig benadeeld wordt, de leugen waarbij de een baat heeft maar waardoor de ander geschaad wordt, de leugen waaraan een bedenkelijk genoegen in liegen en bedriegen ten grondslag ligt en de leugen uit behaagzucht via mooie praatjes. Dit soort leugens vonden mensen vóór Augustinus overigens ook al verwerpelijk.
Maar Augustinus verwerpt ook de leugen die niemand schaadt en wel iemand baat (bv. als iemand weet waar geld van een ander ligt maar als een dief ernaar vraagt, zegt dat hij niet weet waar het is). Zelfs iemand die liegt omdat hij een ter dood veroordeelde, schuldig of onschuldig, niet wil verraden, is laakbaar, evenals iemand die liegt om een ander tegen lichamelijke onreinheid te beschermen.
Augustinus gaat heel ver. Te ver?
Maar als liegen een acceptabel verschijnsel is geworden, wordt het wel hoog tijd om vragen te stellen over de zuiverheid van onze intenties. Om de waarheid te dienen.
Yko van der Goot voor Protestant.nl
Naar aanleiding van
Anouk Horsthuis, Liegen maakt het leven lichter, NCRV-gids, 13-19 februari 2010, p. 14 v.
Aurelius Augustinus, Liegen en leugens (De mendacio & Contra mendacium), vertaald door Vincent Hunink en ingeleid door Paul van Geest (Budel 2010) Uitgeverij Damon
Reacties
Waarheid is niet het vermijden van leugens.
12 februari, 2010 - 18:02 — johannesMen is uiteraard verplicht om de waarheid te erkennen. De waarheid dat God schepper is, de waarheid dat men zelf schepsel is, de waarheid dat men geen flauw idee heeft waar men goed aan doet.
Zeer zeker is de waarheid radicaal, maar niet in het tot elke prijs vermijden van leugens of desinformatie. In het algemeen is een kwalijke leugen te definieren als het onthouden van de juiste informatie aan degenen die daar recht op hebben.
Degenen die daar geen recht op hebben, daar kan men m.i. eigenlijk niet tegen liegen. Die moet men in sommige gevallen zelfs om te tuin leiden. Zoals in het geval van degene die de dief misleid over hetgeen hij wil stelen. En natuurlijk Jezus die door misleiding voorkwam dat de hogepriesters Hem als messias zouden beschouwen.
Nieuwe reactie inzenden