Houd oorlog menselijk

Oorlog behoort tot de onvermijdelijkheden van het leven. Het is erg genoeg, maar de geschiedenis leert het. Intussen wordt oorlog steeds onmenselijker. Een druk op de knop en ergens ver weg sterven mensen door een aanslag. Dader en slachtoffer kennen niet elkaars gezicht.

Ineke Malsch:‘De op afstand bestuurde oorlog is nu al zichtbaar in Afghanistan en Irak, waar soldaten in de VS onbemande vliegtuigen (drones) besturen die vijanden uit een menigte pikken en doodschieten. De soldaat gaat ’s avonds naar zijn kinderen, maar de Afghaanse kinderen die hij moet beschermen, zitten in de vuurlinie. Nanomaterialen kunnen binnen vijf jaar gebruikt worden in nieuwe types drones, en binnen tien jaar zouden nietsvermoedende strijders of burgers dankzij nanotechnologie met minivliegtuigjes of onzichtbare camera’s en sensornetwerken op afstand bespioneerd kunnen worden.

Op lange termijn zou nanotechnologie ingezet kunnen worden voor oorlogsvoering in de ruimte, voor supersoldaten of robotlegers. Ook terroristen zullen gretig gebruikmaken van de mogelijkheden die nanotechnologie hun biedt. Worden de ergste nachtmerries uit Hollywoodfilms werkelijkheid in de nanotoekomst? Ik hoop het niet en pleit voor preventieve wapenbeheersing, met ethische criteria afgeleid van de aloude theorie van de rechtvaardige oorlog.’

‘Deze eeuwenoude theorie, die teruggaat op de kerkvader Augustinus, zegt echter niets over wat aan een oorlog voorafgaat, bijvoorbeeld het ontwikkelen van militaire technologie. Ik stel daarom voor een derde hoofdstuk toe te voegen, dat je ”recht tot bewapening” zou kunnen noemen. Een aantal van de criteria uit de bestaande theorie van de rechtvaardige oorlog kan worden aangepast om keuzes te beoordelen in de ontwikkeling van technologie die voor militaire doeleinden kan worden toegepast.

Is de intentie waarmee militaire systemen ontwikkeld worden rechtvaardig of wel: maken ze een onverhoopte oorlog humaner? Is er een legitieme menselijke autoriteit die besluiten neemt over wapenontwikkeling en de bediening van wapensystemen (dus geen robots)?
Is de ontwikkeling socio-economisch proportioneel? Of wel: is er evenwicht tussen een defensiebegroting en andere publieke taken, evenwicht tussen de kosten van een systeem en het beoogde militaire doel? En respecteert de technologieontwikkeling de menselijke waardigheid van burgers zowel als soldaten? Dus geen menselijke vechtmachines of oorlog tussen mensen en robots. Ik hoop dat deze criteria bijdragen aan de dialoog over de ontwikkeling van nanotechnologie en uiteindelijk een rechtvaardige wereldvrede.’

Volop actuele vragen voor de Vredesweek 2010.

Ineke Malsch is directeur van een adviesbureau over technologie en samenleving en actief in de vredesbeweging. Ze werkt aan een proefschrift over nanotechnologie en ethiek aan de Radboud Universiteit Nijmegen.
Zondag 19 september is ze te gast in Schepper & Co Radio 5 15 uur.

In het kader van Nanorecht en Vrede zijn er twee bijeenkomsten in de Vredesweek:

- 20 september 20-22 uur: Debat over nanotechnologie, vrede en ontwikkeling. Plaats: EUG, Grave van Solmsstraat 4 te Utrecht; 
- 24 september 9-17 uur: Conferentie over Nanotechnologie, vrede en veiligheid in samenwerking met o.a. Clingendael. Plaats: Campus Den Haag, Lange Voorhout in Den Haag.

Het project Nanorecht en Vrede is mede mogelijk gemaakt door Nanopodium .