Homoseksualiteit en de oorlog in omroepland

Onlangs bracht de EO naar buiten dat de openlijk homoseksuele zanger Gordon samen met twee andere BN-ers op zoek gaat naar God. In de EO-achterban zorgde dat voor de nodige commotie, maar de directie liet weten dat het aantrekken van een controversieel persoon als Gordon bij uitstek past bij de missie van de omroep: mensen die God niet kennen in Zijn nabijheid brengen. In de beginjaren van de EO was zoiets ondenkbaar geweest, laat Remco van Mulligen zien.

‘God created Adam and Eve for one purpose only, reproduction. So let’s face it: homosexuality is a Western phenomenon and lifestyle which some Africans have chosen for themselves.’

Zo opende een ingezonden brief in de New African van april 2010. Ik koop dat tijdschrift zo nu en dan omdat ik vier jaar geleden afstudeerde op een onderzoek naar mensenrechtenschendingen in Nigeria en omdat Afrika mij al vele jaren boeit. Mijn fascinatie komt onder andere voort uit het zo ontzettend religieuze karakter van dit continent. Ik heb als vrijwilliger enkele weken lesgegeven op een Ghanese school en moest daar volgens het curriculum aan de leerlingen vertellen dat homoseksualiteit een ziekte is en dat polygamie in sommige kringen doodnormaal is.

Daar ben ik in meegegaan, niet omdat ik zelf op deze manier tegen homoseksualiteit aankijk, maar omdat ik daar niet stond om namens hedonistisch West-Europa te ‘evangeliseren’. De Nederlandse domineesmentaliteit en gidslandgedachte vindt de laatste decennia vooral via deze weg uiting: het verbreiden van een libertaire seksuele moraal. Deze ‘moderne zending’ verklaart wellicht waarom er zo heftig wordt gereageerd als er zich in ons eigen land nog mensen blijken te bevinden met ‘achterhaalde’ ideeën.

Recente voorbeelden van die ‘volkswoede’ zijn de ophef rondom reformatorische scholen die homoseksuele leraren weigeren en, uiteraard, rondom Luc Buyens, pastoor van Reusel, die de Prins carnaval van zijn parochie in februari dit jaar liet weten dat hij tijdens de carnavalsmis niet ter communie kon gaan. De prins woonde namelijk ongehuwd samen met iemand van het gelijke geslacht. De volkswoede was groot: het COC en de Gaykrant kwamen in actie en ook politici van de PvdA en de SP steunden het plan om tijdens een misviering protest te leveren. Zo werd op zondag 28 februari 2010 de Sint-Janskathedraal van Den Bosch het toneel van een heuse demonstratie.

Wat er tegenwoordig gebeurt, is peanuts vergeleken bij de felle oorlogen die in de jaren zeventig werden uitgevochten. De Evangelische Omroep was in dat decennium gestart met uitzenden en zette scherp in met een visie op homoseksualiteit die je tegenwoordig ‘Afrikaans’ zou kunnen noemen. In Visie schreef EO-boegbeeld ds. W. Glashouwer in 1970:

‘De medische wetenschap, die de homosexualiteit een ziekteverschijnsel in de geest noemt, is dichter bij de waarheid dan de populaire opvattingen, dat één van de 20 Nederlanders zo is “aangelegd” en dat de sexuele omgang van mannen met mannen, vrouwen met vrouwen ook een volwaardige vorm van liefde is voor mensen die nu eenmaal “zo” zijn. […] Homosexuele omgang is één van de ergste tekenen van het feit, dat wij in de zonde zijn gevallen en dat we Zijn beeld zijn kwijtgeraakt. Het blijkt duidelijk uit de geschiedenis van Sodom en Gomorra.’

Een week later legde ds. H.J. Hegger eveneens in Visie uit dat hij zelf ooit sterke homofiele gevoelens kende, maar dat God hem hiervan had bevrijd. In 1972 en 1973 zond de EO veel programma’s uit over homoseksualiteit en kondigde deze ook van tevoren aan. De reacties waren scherp. Logischerwijs wezen seculiere media als Elsevier de opstelling van de EO principieel af. Hegger kreeg zware, soms zeer persoonlijke, aanvallen te verduren.

De scherpste reacties kwamen echter van andere christelijke omroepen. De KRO trok in 1973 fel van leer: in een programma waarin de EO werd bekritiseerd stelde een predikant dat dankzij de evangelische programma’s al diverse homo’s zelfmoord hadden gepleegd. Een jaar eerder had het IKOR (de huidige IKON) in een speciale uitzending al gewaarschuwd voor een EO-programma over homoseksualiteit, nog voordat dit überhaupt was uitgezonden. Deze interkerkelijke omroep profileerde zich in de jaren zeventig als progressief en pleitte voor de acceptatie van homoseksualiteit, maar ging nog verder: in 1977 wilde ze ook pedofilie uit de taboesfeer halen. Vergeleken bij die sfeer van polarisatie en onderlinge strijd tussen conservatieve en progressieve groepen in de maatschappij zijn de huidige incidenten in katholieke en reformatorische kring slechts kinderspel.

Remco van Mulligen, voor Protestant.nl
17 mei 2010

Remco van Mulligen werkt aan de Vrije Universiteit Amsterdam aan een proefschrift over de ontwikkeling van de ‘evangelisch-reformatorische’ beweging vanaf de jaren zestig.