In dagblad Trouw is de afgelopen weken een discussie gevoerd over religieus geweld. De aanleiding vormde een lezing van Erica Meijers, in het dagelijks leven hoofdredacteur van het Groen Links-tijdschrift De Helling, gehouden op 18 november vorig jaar op een symposium over de islam. Volgens Meijers worden tegenwoordig de negatieve kanten van religie teveel beklemtoond. Die mening is ook de Amerikaanse historicus James Kennedy toegedaan. Hij sprak in Trouw van 14 januari jongstleden zelfs van ‘de mythe van religieus geweld.’
Mythe? De historicus Kennedy zou beter moeten weten. Niet alleen omdat de wereld sinds de Iraanse revolutie van 1979 onophoudelijk geteisterd wordt door een gewelddadige Islam, waarvan christenen, vrijdenkers en – wat een wrange ironie – met name moslims zelf het slachtoffer worden. Maar vooral omdat Kennedy sinds jaar en dag deel uitmaakt van de gereformeerde kerken vrijgemaakt, sedert enige tijd een betrekkelijk vreedzaam kerkgenootschap, maar decennia lang verscheurd door religieus geweld. Geweld? Er zijn toch geen doden bij gevallen, zoals bij de talloze Islamitische aanslagen? Dat is waar, maar gewetensdwang en karaktermoord waren in deze kring lange tijd aan de orde van de dag. En dat is ook geweld.
De ontstaansgeschiedenis van dit kerkgenootschap mag bij trouwe lezers van Protestant.nl bekend verondersteld worden. In augustus 1944 maakte de Kamper hoogleraar Klaas Schilder zich ‘vrij’ van de Gereformeerde Kerken, die sindsdien door het leven gingen als Gereformeerde Kerken ‘synodaal’. Schilder stierf in maart 1952 onverwacht, een maand later gevolgd door zijn jonge Kamper collega Benne Holwerda. Hun dood zorgde kortstondig voor verwarring: veel vrijgemaakt-gereformeerden beleefden hun plotselinge dood als een godsoordeel.
Al snel dienden zich echter nieuwe leidslieden aan, met in de voorste linie dominee Jaap Kamphuis, die in 1942 in Kampen theologie was gaan studeren en daar diep onder de indruk raakte van Schilder. Hij steunde de Vrijmaking van harte. In 1948 werd hij predikant te Ferwerd en Hallum, dat hij na enkele jaren verruilde voor Bunschoten-Spakenburg. Rotterdam-Delfshaven was zijn eindbestemming als predikant, want in 1958 werd de toen 36-jarige Kamphuis benoemd tot hoogleraar kerkgeschiedenis en kerkrecht aan de vrijgemaakt-gereformeerde Theologische Hogeschool, gevestigd aan de Broederweg in Kampen.
Het was een hoogst omstreden benoeming. Kamphuis was geen eens doctorandus, laat staan dat hij zich met de doctorshoed kon tooien. Bovendien had hij kerkhistorisch noch kerkrechtelijk enige studie van betekenis op zijn naam. En toch professor? De benoeming was dan ook zuiver politiek: Kamphuis had zich als predikant doen kennen als een geharnast verdediger van de leer dat de vrijgemaakt-gereformeerde kerk de ‘ware kerk’ was. Er liep voor hem een rechte lijn tussen de Reformatie van Maarten Luther (1517) via de Afscheiding van 1834 en de Doleantie van 1886 tot aan de Vrijmaking van 1944.
Dat die leer op zichzelf dwaasheid is, door en door onhistorisch denken verraadt en als hoogmoedig kan worden getypeerd (als er een ‘ware’ kerk is, dan is er immers ook een ‘valse’ kerk – en wie zal dat bepalen?) is tot daaraan toe. De ware misdaad van Kamphuis was dat hij gewetensdwang begon te beoefenen en anderen, die twijfelden aan de gedachte van de ‘ware kerk’ week in, week uit de maat nam in het weekblad De Reformatie.
Dit kon niet zonder gevolgen blijven – en dat bleef het ook niet. Eind jaren zestig, na een onverkwikkelijke strijd, ook aan de Theologische Hogeschool te Kampen, kwamen de collega-hoogleraren C. Veenhof en H.J. Jager met tienduizenden anderen ‘buiten het verband’ te staan. Helemaal onschuldig was Veenhof niet. Hij kan gelden als een schoolvoorbeeld van een kind dat verslonden werd door de revolutie, waartoe hij tijdens de jaren dertig van de vorige eeuw zelf had opgeroepen. Historicus George Harinck heeft onomstotelijk aangetoond dat Veenhof vroeg pleitte voor ‘doorgaande reformatie’, waarbij hij de ‘lauwen’ in de Gereformeerde Kerken hekelde.
Jager verging het zo mogelijk nog slechter: de voortdurende spanningen deden hem in een psychiatrische inrichting belanden. Jager herstelde nooit helemaal en stierf in 1988 als een gebroken man. Het religieuze geweld van Kamphuis en de zijnen knakte meer mensen. Wat te denken van de Kamper predikant O.W. Bouwsma, die een jaar na de kerkscheuring van 1967 stierf, na ook al in een psychiatrische kliniek te zijn verpleegd. Zijn gemeente werd verscheurd door de kerkelijke twist, waarvan Kamphuis een belangrijk aanjager was.
Zijn Kamper collega G. Visee, zelf ook buiten het verband geplaatst, herdacht Bouwsma in het kerkelijk jaarboekje van 1969 met de volgende woorden: “Toen in juni 1967 de lang verwachte slag viel en de gemeente werd gescheurd was dat ook voor hem, juist omdat hij aan de broeders en zusters zulk een hartelijke band had, een persoonlijke slag. Hij heeft het nooit kunnen verwerken. Zijn gezondheid was toen reeds lang ondermijnd, zijn gestel verzwakt, tegen bijzondere moeilijkheden was hij niet meer opgewassen.”
Kamphuis stierf op 13 december 2011 zonder dat ooit een woord van excuus over zijn lippen kwam over het religieuze geweld dat hij in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw uitoefende. In het Nederlands Dagblad, huisorgaan van de vrijgemaakten en sinds twee decennia opengesteld voor andere protestantse christenen, stond een braaf in memoriam waarin het religieuze geweld van Kamphuis met de mantel der liefde werd bedekt.
Zijn Kamper oud-collega Jochem Douma, emeritus-hoogleraar ethiek aan de Broederweg, die zich in de jaren zeventig liet kennen als het progressieve uithangbord van de vrijgemaakt-gereformeerden, toonde zich in zijn herdenking een hardliner die zich pal achter Kamphuis opstelde. Ook al zou hun toon verschillend zijn geweest, Kamphuis en Douma deelden hun 'liefde voor de gereformeerde religie'. En ze deelden de laatste jaren ‘zorg over de koers van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt’. De ooit zo progressieve Douma bekritiseert nu degenen die in openheid hun gereformeerde geloof willen belijden - notabene in navolging van Douma zelf, die in de jaren zeventig ruimte zocht.
In plaats van een bewierokende herdenking van zijn collega Kamphuis te schrijven, had Douma er beter aan gedaan zich eens kritisch te buigen over de vrijgemaakte erfenis. En beter dan een vinger te blijven opheffen tegen de huidige opiniemakers in de Gereformeerd-vrijgemaakte wereld, kan hij zich bezinnen op het vrijgemaakte verleden vol van psychisch geweld, karaktermoord en gewetensdwang, waarin zijn collega Kamphuis zo'n dubieuze rol speelde. De vrijgemaakt gereformeerde wereld als geheel zou er goed aan doen een ‘waarheidscommissie’ in te stellen om het geweld van de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw in kaart te brengen en zo schoon schip te maken.
Wim Berkelaar is als historicus verbonden aan het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme aan de Vrije Universiteit
Reacties
hemelplek?
1 februari, 2012 - 11:18 — stedeling (niet geverifiëerd)Kan een 'christen' die niet de minste wenst te zijn, die niet 'nederig van hart' kan zijn in de hemel komen?
Zou het dan niet zo zijn dat de hemel een stuk leger is dan we verwachten?
Kun je je beroepen op Reformatie? op Vrijmaking? Op kerkgenootschap? op Augustinus? Op Aflaat? Of is dat allemaal 1 pot nat?
Slechts 1 is het die ons bindt...
Uiteendrijven is het Nederlandse woord voor Diabolos.
Van Diabolos is het woord 'Duivel' afgeleid.
Christus vergadert bijeen...
inhoudelijkheid gemist!
30 januari, 2012 - 21:57 — bj post (niet geverifiëerd)Helaas mis ik zowel in de column als in de reacties de inhoudelijkheid. Het is o zo gemakkelijk vanuit gevoelens, ervaringen enz. te reageren. Maar wijs dan vanuit de ene Norm die geldt voor alle mensen aan en onderbouw dat vanuit de Heilige Schrift, waarin wie hoe gedwaald heeft of zich in handel en wandel heeft misgaan. Wilt u dat niet inhoudelijk doen, dan is uw inbreng subjectief en daardoor niets meer dan een 'mening', ofwel v.k.a. Bent u het inhoudelijk ergens niet mee eens, niet op grond van de Schrift, maar op grond van uw eigen gevoelens of beleving, helaas, het is enkel bijzaak. Geestelijke zaken moeten geestelijk beoordeeld en geestelijk gewogen worden. Velen trachten - zie column en reacties - geestelijke zaken vleselijk te beoordelen of zelfs veroordelen zonder een poging tot geestelijke onderbouwing. Daarmee wordt het noodzakelijke gemist en het niet gewenste doet verongelukken. Voor meer over geestelijk leven zie www.verborgenheden.nl
Een omissie: Berkelaar heeft het kerkelijke conflict van de jar
30 januari, 2012 - 17:45 — Anne van der Sloot (niet geverifiëerd)Wim Berkelaar bepleit het instellen van een waarheidscommissie die kerkelijke breuk van de jaren zestig moet onderzoeken en “schoon schip” moet maken. Maar het is duidelijk: voor het doen van onderzoek hoeft de bepleite waarheidscommissie niet meer aan de slag. Berkelaar heeft zelf het betreffende onderzoek al verricht! Als historicus heeft hij de bronnen al onderzocht. En hij deinst er niet voor terug om ferme oordelen te vellen: de grote aanjager van het betreffende kerkelijke conflict is de onlangs overleden professor Kamphuis geweest, en de slachtoffers zijn hen, die onder diens geweld van de gewetensdwang en karaktermoord in de psychiatrie belandden.
Wat de waarheidscommissie rest is dus enkel nog ‘’schoon schip’’ te maken. Wat dit inhoudt maakt Berkelaar in zijn column niet helemaal duidelijk. Maar ik neem aan dat de naam ‘waarheidscommissie’ ontleend is aan de manier, waarop men destijds in Zuid-Afrika na de afwerping van de apartheid te werk is gegaan: de onderlinge vrede in het land te herstellen door de benoeming van een waarheidscommissie. De kerngedachte van die commissie kon samengevat worden als: afzien van vervolging door amnestie te geven in ruil voor waarheid. Ik neem aan dat Berkelaar, sprekend over een waarheidscommissie, zoiets ook in gedachten heeft. Nu als Kamphuis zich schuldig gemaakt heeft aan het geweld van gewetensdwang en karaktermoord dan zou voor een dergelijke oplossing inderdaad veel te zeggen zijn, al is het dan voor Kamphuis zelf te laat.
Maar is het oordeel van Berkelaar wel juist en dus naar Kamphuis toe billijk? Kamphuis was inderdaad één van de voorgangers, hoewel hij dit niet als eerste deed, die in de jaren zestig de kat de bel aan bond. Maar wat deed hij dan precies? Hij kwam er voorop, dat gereformeerde voorgangers zich zouden houden aan hun gegeven beloftewoord, te weten aan het uitdragen en verdedigen van de gereformeerde leer, zoals die in de Drie Formulieren van Eenheid wordt beleden. Al sinds het einde van de 16e eeuw is het in de Kerken van de Reformatie gebruik dat voorgangers hun jawoord bekrachtigen door ondertekening van de belijdenisgeschriften.
Kamphuis hield in de jaren zestig als voorman aan de toen nog Theologische Hogeschool te Kampen de gereformeerde voorgangers aan hun eens gegeven beloftewoord. Dat hij daarbij als theoloog zijn eigen (gedreven) manier van zeggen heeft gehad zal waar zijn. “Elk vogeltje zingt, zoals het gebekt is”. Maar je moet wel durf hebben om Kamphuis, omdat hij opkwam voor het goed recht van de gereformeerde leer op het erf van de kerk, hem van het geweld van gewetensdwang te beschuldigen! Beter: dan doe je Kamphuis gewoon onrecht! Ik vraag me dan ook af, hoe een historicus als Berkelaar ertoe komt om een dergelijk column te schrijven, nota bene zo direct na het overlijden van Kamphuis. Waarom is VU-historicus Berkelaar in zijn column niet veel dichter bij huis, bij de VU, gebleven, en laat hij ons niet eens vanuit de bronnen zien hoe voormannen aan de VU zich in diezelfde jaren zestig hebben gedragen? Voorgangers die, zoals uit de bronnen zal blijken, in flagrante strijd met hun gegeven jawoord en ondertekening, jaar in jaar uit, en sommigen nog steeds, on-Schriftuurlijke opvattingen hebben voorgestaan en uitgedragen. Bij een dergelijk onderzoek mag wat mij betreft ook de vraag betrokken worden welke invloed die gestage ondermijning van de gezond makende leer heeft gehad op gereformeerde (synodale en vrijgemaakte) kerkmensen en voorgangers, en die als gevolg daarvan in de psychiatrie zijn beland.
Wat ik mis bij Berkelaar is dat hij de breed-kerkelijke context van het betreffende conflict van de jaren zestig in rekening heeft gebracht. Als VU-historicus vraagt dat natuurlijk vandaag wel enige durf! Maar om nu eenzijdig die voorgangers op de korrel te nemen, die in de jaren zestig opkwamen voor het goed recht van de gereformeerde leer, dat is wel erg gemakkelijk. Dat vergt maar weinig moed, nu ‘leervrijheid en ongebondenheid’ de culturele mode is.
Timing
29 januari, 2012 - 14:24 — Geesje te U. (niet geverifiëerd)Toegegeven, ik ben te jong om te oordelen over de kwestie. Waar ik wel over van gedachten kan wisselen, is de timing van deze column. Vlak na het overlijden van professor Kamphuis: te laat voor hem om nog een weerwoord te geven en te vroeg voor de nabestaanden om midden in een rouwproces deze persoonlijk geladen kritiek te kunnen dragen.
Kamphuis
26 januari, 2012 - 14:40 — Vincent Harris (niet geverifiëerd)Deze blogpost lijkt tot doel te hebben opnieuw de schuld van de scheuring in 44 eenzijdig bij de vrijgemaakt gereformeerden te leggen en bij Klaas Schilder in het bijzonder. Ongetwijfeld een geliefd gezelschapsspel voor niet-vrijgemaakt gereformeerde opinie makers van na de tweede wereld oorlog. Schilder Klaas af als extremist en we zijn klaar. Jammer dat men zo om moet gaan met een van de meest leesbare theologen die Nederland gekend heeft. Een man met ongetwijfeld zijn gebreken en stokpaardjes, maar tegelijkertijd een integer dienaar van het Woord die telkens nieuwe schatten uit de bijbel wist op te diepen. Die bovendien een generatie predikanten heeft opgeleid die het Evangelie hebben verkondigt in Nederland. Kortom, in plaats van te gaan kissebissen over Kamphuis en zijn gedram, laten we weer eens Klaas Schilder's boeken en preken opslaan.
dhr
26 januari, 2012 - 14:08 — CeesHM de Bruin (niet geverifiëerd)Geachte heer Berkelaar,
met grote interesse heb ik uw artikel gelezen alsmede vele niet vrolijk makende negatieve reacties erop.
Ik maak u een compliment voor de goede onderbouwing van het stuk en de (te)voorzichtige weergave van veel ontkend leed dat schuil gaat onder de knoet van geloofsrichtingen. Het veroorzaken van leed en spalting is niet voorbehouden aan gereformeerden, hervormde bonders of vrijgemaakten etc. Ook het katholicisme van Rome, orthodox jodendom en niet te vergeten de gewelddadige Islam kunnen er een houtje van. Miljoenen mensen worden en werden onder het juk van deze geestelijk gewelddadige machtsystemen beroofd van eigenheid en zelfvertrouwen. Gezinnen en gemeenschappen worden er door uiteen gereten, mensen zijn er gek van geworden en vrouwen zijn en worden er door geminacht en erger. Je hoeft de nieuwsgaring maar te lezen en je weet van de hoed en de rand. Verborgen leed is nog veel groter en velen ervaren die clubs als een geestelijke gevangenis. En dat allemaal in naam van een per kerkje anders ingevulde god. Die god of zijn zoon jezus (wie ze ook mogen zijn) noemden schriftgeleerden niet per ongeluk adderengebroed. Niet voor niets riep die jezus op tot zelfverantwoord onderzoek en het goede te behouden. Alle dictaten en godsdienstige voorschriften passen daar niet in. Wie dat onderzoek aandurft komt vanzelf waar hij of zij zijn moet, n.l. bij zichzelf en bevrijd van alle geestelijk dwang.
Eenzijdig en lasterlijk
26 januari, 2012 - 10:19 — Anoniem (niet geverifiëerd)Uiteraard dient een ieder open te staan voor kritiek. Maar deze column doet op geen enkele wijze recht aan de geschiedenis en is bijzonder eenzijdig. Ik zou het zelfs lasterlijk noemen om zonder enige nuance de gebruikte termen m.b.t. Kamphuis e.a. te gebruiken. Opmerkelijk dat deze hier 'gepubliceerd' wordt en nog opmerkelijker dat mensen er aandacht aan besteden. Tevens krijgt de term 'geweld' hier een enorme inflatie. Zou deze column dan ook onder diezelfde definitie vallen?
Nogmaals, kritiek dient opgepakt te worden, maar hier ontbreekt alle nuance. Nogmlaals, bijzonder eenzijdig.
Jammer!
26 januari, 2012 - 08:52 — Jasper (niet geverifiëerd)@M.Hop: Wat jammer om op een dergelijke manier te spreken, en beneden alle maat om iemands naam er op deze manier met de haren bij te slepen! Ik denk dat Jezus, die wij allemaal willen volgen, het ons heeel anders heeft willen leren! Ik moet ook continue denken aan het 9e gebod! Wat u heeft meegemaakt wil ik niet ontkennen of bagatelliseren, maar deze reactie draagt in ieder geval ook niet bij aan betere verhoudingen
Genant
25 januari, 2012 - 20:14 — Jaap (niet geverifiëerd)Zelden heb ik zo'n genante column als deze gelezen. Persoonlijk vind ik het vrij triest dat zowel de Nederlands Gereformeerden als de 'Synodaal' Gereformeerden nog steeds zo vol frustratie zitten over de 'tyrannie' van de vrijgemaakten.
Van origine ben ik ook vrijgemaakt. Inmiddels ben ik lid van de PKN. In die zin heb ik geen belang bij het 'gelijk' van de ene of de andere groep. Mijn opa aan mijn moeders kant was die 'verschrikkelijke' Jaap Kamphuis. Uiteraard ken ik een andere kant. Ik ken de verhalen van hem over de wijze waarop hij binnen de kerk is behandeld door degenen die tegenover hem stonden. Hierover heeft hij zich nooit beklaagd.
Uiteraard was mijn opa een man die moeilijk van zijn ideeën was af te brengen en ik kan mij voorstellen dat dit voor sommige mensen lastig is geweest. Maar om hem op deze manier af te schilderen vind ik persoonlijk beneden alle peil en buitengewoon onchristelijk.
Ik heb één advies aan zowel de vrijgemaakten als de nederlands gereformeerden als de synodalen: begraaf de strijdbijl en richt je op datgene wat je samenbindt. We leven in een postchristelijke samenleving en we kunnen het ons niet veroorloven om ten onder te gaan aan intern gekissebis!
Religieus geweld?
25 januari, 2012 - 16:15 — Martijn (niet geverifiëerd)Beste Willem,
Wat is je definitie eigenlijk van religieus geweld? Voor zover ik weet heeft Kamphuis nooit iemand geslagen, vermoord of tegen zijn wil opgesloten.
Zonder het ook maar enig moment voor Kamphuis en de zijnen op te nemen, kan ik er niet om heen dat je in bespreking van Kamphuis net zo gewelddadig bent als hij zelf. Omdat karaktermoord ongetwijfeld onder jouw (zeer impliciete) definitie van geweld valt.
Jij en Jaap Kamphuis hebben allebei heel erg gelijk. En de ander is de slechterik. Ontgaat de ironie van je eigen woorden je werkelijk?
Azijn gedronken?
25 januari, 2012 - 13:41 — dingo (niet geverifiëerd)Wat een azijnpisserij is deze column zeg. Verwacht Berkelaar nu echt dat hij daar de "gereformeerde vrijgemaakte wereld" mee gaat overtuigen of aansporen tot zelfreflectie? Of zullen ze het zien als een de aanval van een typische "synodaal" en buitenstaander die de goede naam van Kamphuis na zijn dood komt bevuilen?
Dhr
25 januari, 2012 - 13:24 — M. Hollaar (niet geverifiëerd)In de Open Brief ging het om " klein vaderlands gedoe" , hier om dorpspraatjes bij de pomp.
potsierlijk, overdreven en modieus
25 januari, 2012 - 11:41 — Arend Smilde (niet geverifiëerd)Andermans ervaringen kan en mag ik natuurlijk niet bagatelliseren. Maar ik vrees dat hier, aangewakkerd door de wat al te stevige taal van Wim Berkelaar, een orgie van overbodig en overdreven negativisme over een dode vijand in de maak is. Neem onderstaande verklaring van “Bankwerker” die in het gedrag van twee leerlingen tijdens een schoolexcursie reden zag om “alle waardering” voor een genootschap van vele tienduizenden mensen “tot het nulpunt” te laten dalen.
Ik ben - anders dan Wim Berkelaar voor zover ik weet - gereformeerd-vrijgemaakt geboren en getogen (1960-1985) en ik zou zeker een paar duiten in het zakje kunnen doen als het gaat om tragikomische verhalen van ontaarding en bekrompenheid. Ook ik heb me destijds verbaasd, verzet, groen en geel geërgerd. Maar eerlijk is eerlijk: zo heel rampzalig was het ook weer niet, en met die erge dingen is niet alles gezegd. De verschillen (naast veel overeenkomsten) tussen dit wereldje en de rest van de wereld pakten niet alleen ongunstig uit voor dit wereldje. Hoewel ik eruit gestapt ben, zie ik ook redenen om juist blij en dankbaar te zijn dat ik daar ben opgegroeid.
Het rapport van een eventuele Waarheidscommissie zou ik met belangstelling lezen, eenvoudig omdat het mijn eigen verleden zou betreffen. Bij het onderzoek zou ik ook wel geraadpleegd willen worden. Maar zolang de commissie niet is ingesteld, zou ik zeggen: doe het niet. Of niet zonder meer.
Het idee van een op zichzelf staande Waarheidscommissie roept bij mij vooral de vraag op of “Waarheidscommissie” geen beschermde titel moet zijn. Er zijn in het GKv-verleden ongetwijfeld ernstige brokken gemaakt, met akelige en soms blijvende gevolgen, maar toch: als we voor dit soort dingen waarheidscommissies gaan instellen, waar blijven we dan? Ligt hier geen woorddevaluatie op de loer zoals bij het woordje “canon”? Wat moeten de slachtoffers en nabestaanden van misdadige regimes met echte overheidsmacht wel niet denken als ze horen dat wij hier ook een Waarheidscommissie hebben – die onderzoek doet naar de misdaden van professor Kamphuis?
Via Twitter zei Roel Kuiper meteen al (24 jan.): “verwerking kan alleen slagen in kader hereniging.” Dat lijkt mij een goede opmerking. Een op zichzelf staand officieel onderzoek naar hoe erg het allemaal was is potsierlijk en overdreven, en precies zo modieus als vroeger de verzuiling.
Niet eerlijk
25 januari, 2012 - 10:12 — E de Jong (niet geverifiëerd)Zonder de grote fouten uit het verleden en heden te willen toedekken, ben ik ( Nederlands Gereformeerd) van mening dat dit stukje geen recht doet aan de GVK. Ik heb goede ervaringen met GVK mensen en predikanten, die het wel anders doen en die ik als broeders en zusters in Christus ervaar. Ik wil hier niet alle leed mee wegpoetsen, zeker niet. Maar laten we oppassen voor stigmatiseren.
GKv vs Synodaal
24 januari, 2012 - 23:23 — Bankwerker (niet geverifiëerd)Op de middelbare school werd ik terechtgewezen met de woorden: "Gereformeerd SYNODAAL" toen de godsdienstleraar mij vroeg tot welke kerk ik behoorde en zei dat het de gereformeerde kerk was. De spreker bleek GKv-er te zijn (samen met nog een medeleerling). Tijdens een kort daarna gehouden 5-daagse excursie naar duitse fabrieken waren er twee leerlingen die zich behoorlijk te buiten gingen aan bier en zich probeerden te profileren als jongens die wisten waar en hoe mosterd werd gehaald. Dit incident heeft voor mij elke waardering voor GKv tot het nulpunt doen dalen.
Eindelijk
24 januari, 2012 - 23:12 — h.m.post-van venetië (niet geverifiëerd)Gods molens malen langzaam doch uiterst fijn...
Wat heeft deze "nep" professor veel leed veroorzaakt met zijn "wegroepingskerkrecht" en dat niet op bijbelse gronden maar op grond van geestdrijverij in zijn spreekbuis: De Reformatie, uteraard gesteund door zijn toentertijd vele paladijnen Ik het het aan den lijve ondervonden.
De term karaktermoordenaar lijkt hier op zijn plaats.
Er is werk aan de winkel voor de Gereformeerde kerken Vrijgemaakt Kamphuis is overleden. Kom op mensen: zelfonderzoek kan louterend werken en bied je excuus aan aan bijvoorbeeld mijn moeder, weduwe sinds 1970 van een aan de kerkelijke ellende bezweken predikant.
H.M. Post-van Venetië
Graag niet zo
24 januari, 2012 - 17:13 — Wim van der Schee (niet geverifiëerd)zie http://www.wimvanderschee.nl/?p=4745
kamphuis
24 januari, 2012 - 17:00 — henk zemel (niet geverifiëerd)ik juich de instelling van een waarheidscommissie van harte toe en hoop en verwacht dat de waarheid van onderdrukking en gewetensdwang openbaar zal worden.
Alle hulde aaan Wim Berkelaar!
Hr.
24 januari, 2012 - 16:09 — M.HOP (niet geverifiëerd)Ik ben in 1942 geboren te Spakenburg-Bunschoten in een Nederlands Hervormd gezin.Mijn moeder kwam uit de Vrijgemaakt Gereformeerdekerk(art.31) mijn vader uit de Hervormdekerk.(psalm 25 )Ik heb een vrijgemaakt lagere school doorlopen de zgn.Bavinck school,voelde me duidelijk een Bokje.Als jongen heb ik het bewind van Kamphuis moeten meemaken (let op de naam Kamp- huis )littekens op mijn ziel heb ik er van overgehouden.Laat het onderzoek niet ophouden bij Kamphuis maar onderzoek de gehele geleding van de vrijmaking ,ook het Nderlands Dagblad. Ps.Ik ben wel altijd Hervormd gebleven.
Nieuwe reactie inzenden