Het goede leven bestaat niet

Voor veel ethici is ‘het goede leven’ het ijkpunt. Maar hét goede leven bestaat niet. Onze moraal is constant aan verandering onderhevig, o.a. vanwege technologische ontwikkelingen. Dat vraagt een voortdurende bezinning op vragen over goed en kwaad, over schuld en verantwoordelijkheid. Maar waar vindt een mens dan nog een moreel houvast?

Tsjalling Swierstra, techniekfilosoof aan de Universiteit van Maastricht:

 ‘Denk aan Galileo Galileï die door zijn telescoop – high tech uit de Renaissaince – naar de hemel tuurt en concludeert dat niet de zon om de aarde, maar de aarde om de zon draait. Het Bijbelse scheppingsverhaal wordt onhoudbaar. Als de aarde een nietig stofje in een uithoek van het Heelal is, dan verkruimelt het beeld van de geordende schepping waarbinnen God de mens op een centrale positie heeft geplaatst. Op een soortgelijke manier heeft genetisch en ethologisch onderzoek, voortbouwend op Darwin, duidelijk gemaakt hoe weinig mensen van apen verschillen. Daardoor is de moraal zelf binnen het bereik van de natuurlijke geschiedenis, van de biologie gebracht. Dat noopt tot het opnieuw overdenken van fundamentele morele noties als verantwoordelijkheid en schuld. Als crimineel gedrag voor een deel het gevolg is van afwijkingen in onze hersenen, is dan een wetsovertreder niet eerder ziek dan zondig? En wat is precies ‘ziek’?

Nieuwe technieken beloven dat we binnen afzienbare termijn ziektes kunnen opsporen, lang voordat symptomen ons bewust maken dat we ziek zijn. Zijn we in zo’n voorstadium nog gezond of zijn we eigenlijk al ziek? Het beantwoorden van deze vraag is geen louter theoretische aangelegenheid. Immers aan etiketten als ‘ziek’ en ‘gezond’ zitten allerlei praktische consequenties verbonden, bijvoorbeeld of men al therapieën moet ondergaan en of men nog verzekerbaar is.’

Met andere woorden: niets is zeker. Het goede leven is een beweeglijk ijkpunt. Maar wat biedt dan nog vastigheid?   

Yko van der Goot voor Protestant.nl

Tsjalling Swierstra is techniekfilosoof aan de Universiteit van Maastricht en hoogleraar 'Filosofie en ethiek in de levenswetenschappen vanuit humanistisch perspectief’ aan de Universiteit van Amsterdam. Hij publiceert vooral over ethische vragen die verbonden zijn aan biomedische technologie en nanotechnologie.

Bron

Tsjalling Swierstra, Scènes uit een huwelijk. De dynamische verhouding tussen techniek en moraal, in: Marli Huijer & Martijntje Smits (red.), Moralicide. Nieuwe morele vocabulaires voor technologie (Kampen 2010)

Nano. Geloven in het kleine. Onder deze titel besteden Protestant.nl, Schepper & Co radio en themakanaal Spirit 24 in 2010 aandacht aan de volgens velen revolutionaire ontwikkelingen op het gebied van de nanowetenschap. Dit project is mede mogelijk gemaakt door Nanopodium.