De ChristenUnie en stilstaand water

Over het verlies van het CDA is al heel wat gespeculeerd. De partij is zich intern hard aan het bezinnen en denkt na over een nieuwe koers. Ook de ChristenUnie kon geen winst boeken bij de afgelopen verkiezingen en ging van zes naar vijf zetels. Waarom heeft de CU niet weten te profiteren van het massale afhaken van CDA-kiezers? Sytze Faber zoekt de verklaring in ideologische stilstand.

Een paar weken voor de Tweede-Kamerverkiezingen van 9 juni jongstleden sprak ik met een van de eerste vrouwelijke predikanten van de (synodaal) Gereformeerde Kerken. Ze viert dit jaar een jubileum: veertig jaar geleden werd ze in het ambt bevestigd. Die bevestiging had trouwens ook vijfentwintig jaar eerder kunnen gebeuren. Toen had ze haar theologische studie namelijk al afgerond. De mannenbroeders uit die tijd waren echter van mening dat het tegen Gods wil is dat vrouwen het domineesambt bekleden. Dat juk van dogmatisme heeft ze een kwart eeuw moeten ondergaan.

Ik vroeg haar op welke partij ze ging stemmen: ‘Op het CDA?’ Daar was (deze keer) echter geen sprake van. Ze had het helemaal gehad met de partij van Balkenende. Christelijk geïnspireerde politiek, zo stipuleerde ze, moet op de bres staan voor het kwetsbare en voor kwetsbare mensen. ‘Om het bijbels te zeggen: bescherming bieden aan de weduwe, de wees en de vreemdeling. Daar merk ik nauwelijks meer iets van.’ Ik hengelde verder. ‘Dan zal het de ChristenUnie wel worden?’ Opnieuw zat ik er naast. De christelijk-sociale invalshoek van de CU, gaf ze toe, had haar sympathie. Dat werd echter overschaduwd door iets anders. ‘Als ik zie hoe streng ze oordelen over homo’s, over nieuwe medische mogelijkheden, dan ga ik weer meer dan veertig jaar terug in de tijd. Daar pas ik voor.’

Precies een week voor de verkiezingsdag zal ze in haar mening zijn gestijfd. Toen zei CU-lijsttrekker Rouvoet, zonder directe aanleiding, in een tv-interview dat de homoseksuele CU-Kamerkandidaat Van der Geer waarschijnlijk niet op de lijst zou zijn geplaatst als hij een relatie zou hebben gehad. Daarmee schoot de persoon Rouvoet de lijsttrekker Rouvoet in de voet. In de laatste campagneweek bleef die uitspraak hem achtervolgen. In ijltempo verliep het tij voor de CU. Na de toetreding tot Balkenende-IV had ze onafgebroken in de peilingen op een winst gestaan van een à vier zetels. Daar bleef niets van over. Integendeel, er werd uiteindelijk zelfs een zetel verloren (van zes naar vijf). Dat krijgt nog meer reliëf als men bedenkt dat het CDA bijna halveerde (min twintig zetels) en dat de CU daar niet een graantje van heeft weten mee te pikken.

Voor een doorgroei had de CU moeten putten uit de mainstream van de Protestantse Kerk in Nederland. De kerkmensen die daarbij horen, hebben echter doorgaans hun bekomst van wat ze ervaren als kil dogmatisme. Het taboe van een halve eeuw geleden op de vrouw in het kerkelijk ambt en het anno 2010 afwijzen van een liefdesrelatie voor homo’s liggen op hetzelfde vlak. 

Eerlijkheidshalve moet wel bedacht worden dat Rouvoets opvatting over homorelaties een jaar of dertig geleden ook nog gemeengoed was bij orthodoxe gereformeerden en hervormden. Zij werden nadien echter op sleeptouw genomen door de theologische elites van de Vrije Universiteit en uit Kampen. Bij de kleine protestantse kerkgenootschappen, waar de CU vooral op steunt, lijkt het omgekeerde aan de hand te zijn. Ik heb tenminste de indruk dat de ‘gewone’ lidmaten, zeker in de vrijgemaakte en de Nederlands Gereformeerde Kerk, meer open staan voor nieuwe inzichten dan hun herders en leraren. Als niet-theoloog past mij bescheidenheid, maar de theologie in die vanouds nogal in zichzelf gekeerde kerkgenootschappen roept associaties op met stilstaand water. Dat speelt de ChristenUnie parten. Mede daardoor mist ze de ideologische aansluiting met die inmiddels naar de negentig lopende emeritus predikante en haar geestverwanten in de PKN.

Sytze Faber, voor Protestant.nl
2 augustus 2010

Dr. Sytze Faber (1937) was wetenschapper, Tweede-Kamerlid, hoofdredacteur en burgemeester; tegenwoordig houdt hij zich bezig met armoedebestrijding, schaken en schrijven. Zijn wekelijkse columns voor het Friesch Dagblad zijn te lezen op http://sytzefaber.livejournal.com.