Beeldenstorm en culturele bezuinigingen krijgen de Leidse koorboeken er niet onder

Op 5 oktober 1572 vond de eerste protestantse eredienst in de Leidse Pieterskerk plaats. Drie maanden daarvoor waren de geuzen de stad ingetrokken, werden katholieke diensten verboden en de kerken gesloten. Daarmee kwam onder andere een einde aan een eeuwenlange traditie om in de belangrijkste kerk van de stad de getijden te zingen.

Het zangerscollege dat die getijden zowel in ‘eenvoudig’ gregoriaans als ‘rijk’ meerstemmig zong, werd ontslagen. De acht kostbare boeken waar deze zangers uit zongen werden veilig opgeborgen in een kist op het stadhuis. Zes jaar later verzocht een (protestantse) groep zanglustigen het gemeentebestuur of zij niet van die boeken gebruik konden maken op hun zangavondjes. Die boeken zouden dan nog van algemeen cultureel nut kunnen zijn en het volk verheffen. Bovendien, ze lagen nu toch maar nutteloos te verrotten in een kist.

Het stadsbestuur bleek gevoelig voor dit argument, maakte een inventaris op en gaf de boeken in bruikleen. Negen jaar lang werd nog in het antipaapse Leiden uit deze muziekschat gezongen, daarna verloor men de animo en de boeken keerden terug in de kist.

Daar zouden ze blijven liggen tot in de negentiende eeuw, toen Leiden een heus museum kreeg; De Lakenhal. Bij de verhuizing daarheen bleken er toch twee verdwenen te zijn. De  zes resterende boeken kregen een plaats in de museumcollectie. Naar later zou blijken zijn deze zes boeken de enige overgebleven getuigen van de typisch Hollandse getijdenzang in de zestiende eeuw.

Ze hadden als enige van de honderden koorboeken die er in de Noordelijke Nederlanden geweest moeten zijn de beeldenstorm en de later protestantse opruimwoede overleefd. Niemand was zich echter bewust van die grote historische en muzikale waarde. Zelfs niet in 2009, toen de boeken alweer lange tijd in een brandkast in het Regionaal Archief werden bewaard. Vreemd, want in die boeken staat muziek van de bovenste plank opgeschreven.

Het Egidius Kwartet en een groep van circa twaalf zangers, het Egidius College, is onder aanvoering van artistiek leider Peter de Groot begonnen aan eerherstel. Elk jaar staat één van de zes koorboeken centraal. Er wordt een dubbel-cd van gemaakt en de Egidius zangers presenteren die met een groot aantal concerten in de meest prestigieuze kerken van ons land. Te beginnen in de Leidse Pieterskerk natuurlijk.

Voor het zover is gaat er een intensief onderzoek aan vooraf en er worden nieuwe, moderne partituren van gemaakt. Dat het repertoire typisch katholiek is is inmiddels in dit geseculariseerde koninkrijk geen probleem meer. Zelfs in Vlissingen zit de kerk vol.

Maar dat de Egidianen dit grootse project voor elkaar krijgen in het ronduit cultuuronvriendelijk klimaat van dit ‘vreemde’ en vreemder wordende land mag minstens zo’n groot wonder heten als het bestaan van die prachtige cultuurschat.

Peter de Groot, artistiek leider Egidius Kwartet en College, voor Protestant.nl

Zie voor meer informatie: www.leidsekoorboeken.nl